ප්රතීත්යසමුත්පාද විභඞ්ගය අධ්යයනය සඳහා සටහනක්
නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස
Warning: මෙහි වැරදි අන්තර්ගතව තියෙන්න පුළුවන්.
මෙය සකස් කරන ලද්දේ අජන්ත සම්පත් ගුරුතුමාට කරන පුණ්යානුමෝදනාවක් ලෙසය.
මෙහි අරමුණ ගුරුතුමා විසින් පටිච්චසමුප්පාද විභඞ්ගය අධ්යයන පිණිස මාතිකා සහිතව සකස් කරන ලද PDF ලේඛනය වෙබ්
පිටුවක් (webpage) ලෙස ඉදිරිපත් කීරීමටය. එහි අන්තර්ගතව ඇති අට්ඨකථා කොටස මෙහි ඇතුළත් නොවේ.
පටුන
සුත්තන්තභොජනියං ආරම්භය
347. අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා, සඞ්ඛාරපච්චයා
විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, සළායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා,
වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
සොකපරිදෙවදුක්ඛදොමනස්සුපායාසා සම්භවන්ති, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
347. අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරයෝ වෙති,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් (විපාක) විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය
වෙයි, ෂඩායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි,
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් (උපප්රාප්ති) භවය වෙයි, (කර්ම) භවප්රත්යයෙන් ජාතිය
වෙති, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරා-මරණ ද සෝකපරිදේවදුක්ඛදෝමනස්සුපායාසයෝ ද වෙත්. මෙසේ තෙල සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ
ඉපදීම වේ.
348. තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: දුක්ඛෙ අඤ්ඤාණං,
දුක්ඛසමුදයෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධෙ අඤ්ඤාණං, දුක්ඛනිරොධගාමිනියා පටිපදාය අඤ්ඤාණං, අයං වුච්චති
අවිජ්ජා.
348. එහි අවිද්යා කවර යත්: දුඃඛසත්යයෙහි නො දැනීම
ය, දුඃඛසමුදයසත්යයෙහි නො දැනීම ය, දුඃඛනිරෝධසත්යයෙහි නො දැනීම ය, දුඃඛනිරෝධගාමිනීප්රතිපදාසත්යයෙහි නො
දැනීම යි. මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා: පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො
ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො කායසඞ්ඛාරො වචීසඞ්ඛාරො චිත්තසඞ්ඛාරො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් (උපාදාන) සංස්කාරයෝ කවරහ යත්: පුණ්යාභිසංස්කාර ය,
අපුණ්යාභිසංස්කාර ය, ආනඤ්ජාභිසංසස්කාර ය, කායසංස්කාර ය, වාක්සංස්කාරය, චිත්තසංස්කාර යි.
තත්ථ කතමො පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො: කුසලාචෙතනා කාමාවචරා රූපාවචරා දානමයා සීලමයා භාවනාමයා, අයං
වුච්චති පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො.
එහි පුණ්යාභිසංස්කාර කවරෙ යත්: දානමය වූ ද ශීලමය වූ ද භාවනාමය වූ ද කාමාවචර වූ රූපාවචර වූ
කුශලචේතනා යි. මේ පුණ්යාභිසංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො: අකුසලා චෙතනා කාමාවචරා, අයං වුච්චති අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො.
එහි අපුණ්යාභිසංස්කාර කවරෙ යත්: කාමාවචර අකුශලචේතනා යි. මේ අපුණ්යාභිසංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො: කුසලා චෙතනා අරූපාවචරා, අයං වුච්චති ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො.
එහි ආනඤ්ජාභිසංස්කාර කවරෙ යත්: අරූපාවචර කුශලචේතනා යි. මේ ආනඤ්ජාභිසංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො කායසඞ්ඛාරො: කායසඤ්චෙතනා කායසඞ්ඛාරො, වචීසඤ්චෙතනා වචීසඞ්ඛාරො, මනොසඤ්චෙතනා
චිත්තසඞ්ඛාරො. ඉමෙ වුච්චන්ති අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරා.
එහි කායසංස්කාර කවරෙ යත්: කායසඤ්චේතනාව කායසංස්කාර ය, වාක්සඤ්චේතනාව වාක්සංස්කාර ය,
මනස්සඤ්චේතනාව චිත්තසංස්කාර යි. මොහු අවිද්යාප්රත්යයෙන් උපදනා සංස්කාරහ යි කියනු ලැබෙත්.
349. තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං:
චක්ඛුවිඤ්ඤාණං සොතවිඤ්ඤාණං ඝානවිඤ්ඤාණං ජිව්හාවිඤ්ඤාණං කායවිඤ්ඤාණං මනොවිඤ්ඤාණං, ඉදං වුච්චති
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං.
349. එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් උපදනා විඥානය කවරෙ
යත්: චක්ෂුර්විඥාන ය, ශ්රෝත්රවිඥාන ය, ඝ්රාණවිඥාන ය, ජිහ්වාවිඥාන ය, කායවිඥාන ය, මනෝවිඥාන යි. මේ
සංස්කාරප්රත්යයෙන් උපදනා ‘විඥාන’ යි කියනු ලැබේ.
350. තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං: අත්ථි
නාමං, අත්ථි රූපං.
350. එහි විඥානප්රත්යයෙන් උපදනා නාමරූප කවරෙ යත්:
නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති.
තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
එහි නාම කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය, සංඥාස්කන්ධ ය, සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ ‘නාම’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චත්තාරො ච මහාභූතා චතුන්නං ච මහාභූතානං උපාදාය රූපං, ඉදං වුච්චති රූපං.
ඉති ඉදං ච නාමං ඉදං ච රූපං, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං.
එහි රූප කවරෙ යත්: සතර මහාභූතයෝ ද සතර මහාභූතයන් නිසා උපන් රූපය දැ යි මේ ‘රූප’ යි කියනු
ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය දැ යි මේ විඥානප්රත්යයෙන් උපදනා ‘නාමරූප’ යි කියනු ලැබේ.
351. තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයා සළායතනං: චක්ඛායතනං
සොතායතනං ඝානායතනං ජිව්හායතනං කායායතනං මනායතනං, ඉදං වුච්චති නාමරූපපච්චයා සළායතනං.
351. එහි නාමරූපප්රත්යයෙන් උපදනා ෂඩායතන කවරෙ යත්:
චක්ඛායතන ය, සෝතායතන ය, ඝානායතන ය, ජිව්හායතන ය, කායාතන ය, මනායතන යි. මේ නාමරූපප්රත්යයෙන් උපදනා ෂඩායතන
යි කියනු ලැබේ.
352. තත්ථ කතමො සළායතනපච්චයා ඵස්සො:
චක්ඛුසම්ඵස්සො සොතසම්ඵස්සො ඝානසම්ඵස්සො ජිව්හාසම්ඵස්සො කායසම්ඵස්සො මනොසම්ඵස්සො, අයං වුච්චති
සළායතනපච්චයා ඵස්සො.
352. එහි ෂඩායතනප්රත්යයෙන් උපදනා ස්පර්ශය කවරෙ
යත්: චක්ඛුසම්ඵස්ස ය, සෝතසම්ඵස්ස ය, ඝානසම්ඵස්ස ය, ජිව්හාසම්ඵස්ස , කායසම්ඵස්ස ය, මනෝසම්ඵස්ස යි. මේ
ෂඩායතනප්රත්යයෙන් උපදනා ස්පර්ශ යි කියනු ලැබේ.
353. තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා:
චක්ඛුසම්ඵස්සජා වෙදනා සොතසම්ඵස්සජා වෙදනා ඝානසම්ඵස්සජා වෙදනා ජිව්හාසම්ඵස්සජා වෙදනා
කායසම්ඵස්සජා වෙදනා මනොසම්ඵස්සජා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
353. එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් උපදනා වේදනා කවර යත්:
චක්ඛුසම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනා ය සෝතසම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනා ය, ඝානසම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනා ය,
ජිව්හාසම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනා ය, කායසම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනා ය, මනෝසම්ඵස්සයෙන් උපන් වේදනා යි. මේ
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් උපදනා වේදනා යි කියනු ලැබේ.
354. තත්ථ කතමා වෙදනාපච්චයා තණ්හා: රූපතණ්හා
සද්දතණ්හා ගන්ධතණ්හා රසතණ්හා ඵොට්ඨබ්බතණ්හා ධම්මතණ්හා, අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා තණ්හා.
354. එහි වේදනාප්රත්යයෙන් උපදනා තෘෂ්ණා කවර යත්:
රූපතෘෂ්ණා ය, ශබ්දතෘෂ්ණා ය, ගන්ධතෘෂ්ණා ය, රසතෘෂ්ණාය, ස්ප්රෂ්ටව්යතෘෂ්ණා ය, ධර්මතෘෂ්ණා යි. මේ
වේදනාප්රත්යයෙන් උපදනා තෘෂ්ණා යි කියනු ලැබේ.
355. තත්ථ කතමං තණ්හාපච්චයා උපාදානං: කාමූපාදානං
දිට්ඨූපාදානං සීලබ්බතූපාදානං අත්තවාදූපාදානං, ඉදං වුච්චති තණ්හාපච්චයා උපාදානං.
355. එහි තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපදනා උපාදාන කවරෙ යත්:
කාමොපාදාන ය, දෘෂ්ට්යුපාදාන ය, ශීලව්රතොපාදාන ය, ආත්මවාදෝපාදාන යි. මේ තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපදනා උපාදාන යි
කියනු ලැබේ.
356. තත්ථ කතමො උපාදානපච්චයා භවො: භවො දුවිධෙන.
අත්ථි කම්මභවො අත්ථි උප්පත්තිභවො.
356. එහි උපාදානප්රත්යයෙන් උපදනා භවය කවරෙ යත්:
භවය ද්විප්රකාරයෙන් වෙයි: කර්මභවයෙක් ඇත, උපප්රාප්තිභවයෙක් ඇති.
තත්ථ කතමො කම්මභවො: පුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො අපුඤ්ඤාභිසඞ්ඛාරො ආනෙඤ්ජාභිසඞ්ඛාරො, අයං වුච්චති
කම්මභවො. සබ්බම්පි භවගාමීකම්මං කම්මභාවො.
එහි කර්මභව කවරෙ යත්: පුණ්යාභිසංස්කාර ය, අපුණ්යාභිසංස්කාර ය, ආනඤ්ඣාභිසංස්කාර යි. මේ
කර්මභව යි කියනු ලැබේ. හැම භවගාමීකර්මය කර්මභව වේ.
තත්ථ කතමො උපපත්තිභවො: කාමභවො රූපභවො අරූපභවො සඤ්ඤාභවො අසඤ්ඤාභවො නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤාභවො
එකවොකාරභවො චතුවොකාරභවො පඤ්චවොකාරභවො, අයං වුච්චති උප්පත්තිභවො. අයං වුච්චති උපාදානපච්චයා භවො.
එහි උපප්රාප්තිභව කවරෙ යත්: කාමභව ය, රූපභව ය, අරූපභව ය, සංඥාභව ය, අසංඥාභව ය, නෛවසංඥානාසංඥා
භව ය, ඒකවෝකාරභව ය, චතුවෝකාරභව ය, පඤ්චවෝකාරභව යි, මේ උපප්රාප්තිභව යි කියනු ලැබේ. මේ උපාදානප්රත්යයෙන්
උපදනා භව යි කියනු ලැබේ.
357. තත්ථ කතමා භවපච්චයා ජාති: යා තෙසං තෙසං
සත්තානං තම්හි තම්හි සත්තනිකායෙ ජාති සඤ්ජාති ඔක්කන්ති අභිනිබ්බත්ති ඛන්ධානං පාතුභාවො ආයතනානං
පටිලාභො. අයං වුච්චති භවපච්චයා ජාති.
357. එහි භවප්රත්යයෙන් උපදනා ජාති කවරෙ යත්: ඒ ඒ
සත්ත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ත්වනිකායෙයෙහි යම් ඉපැද්මෙක් (පරිපූර්ණායතණ විසින්) මොනොවට ඉපැද්මෙක් අවක්රාන්තියෙක්
වෙසෙසින් ඉපැද්මෙක් ස්කන්ධයන්ගේ පහළ වීමෙක් ආයතනයන්ගේ ප්රතිලාභයෙක් වේ ද, මේ භවප්රත්යයෙන් ජාති යි කියනු
ලැබේ.
358. තත්ථ කතමං ජාතිපච්චයා ජරාමරණං: අත්ථි ජරා,
අත්ථි මරණං.
358. එහි ජාතිප්රත්යයෙන් උපදනා ජරාමරණ කවරෙ යත්:
ජරායෙක් ඇත, මරණයෙක් ඇති.
තත්ථ කතමා ජරා: යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හි තම්හි සත්තනිකායෙ ජරා ජීරණතා ඛණ්ඩිච්චං
පාලිච්චං වලිත්තචතා ආයුනො සංහානි ඉන්ද්රියානං පරිපාකො. අයං වුච්චති ජරා.
එහි ජරා කවර යත්: ඒ ඒ සත්ත්වනිකායෙහි ඒ ඒ සත්ත්වයන්ගේ යම් දිරීමෙක් දිරනඅයුරෙක් ඛණ්ඩිත
බවෙක් පැසුණු බවෙක් රැලිනැඟුණු සම ඇති බවෙක් ආයුෂයාගේ පිරිහීමෙක් ඉඳුරන් මිහි කිරීමෙක් වේ ද, මේ ජරා යි
කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා මරණං: යා තෙසං තෙසං සත්තානං තම්හා තම්හා සත්තනිකායා චුති චවනතා භෙදො
අන්තරධානං මච්චු මරණං කාලකිරියා ඛන්ධානං භෙදො කලෙබරස්ස නික්ඛෙපො ජීවිතින්ද්රියස්ස උපච්ඡෙදො. ඉදං
වුච්චති මරණං. ඉති අයං ච ජරා ඉදං ච මරණං, ඉදං වුච්චති ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එහි මරණ කවරෙ යත්: ඒ ඒ සත්ත්වයන්ගේ ඒ ඒ සත්ත්වනිකායයෙන් යම් ච්යුතියෙක් ච්යුත වන බවෙක්
බිඳීමෙක් අතුරුදහන් වීමෙක් මෘත්යුසඞ්ඛ්යාත මරණයෙක් කලුරිය කිරීමෙක් ස්කන්ධයන්ගේ බිඳීමෙක් කලෙවරයාගේ බහා
තැබීමෙක් ජීවිතේන්ද්රියයාගේ සිඳීමෙක් වේ ද, මේ මරණ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ ජරාව ද මේ මරණය දැ යි මේ
ජාතිප්රත්යයෙන් උපදනා ජරාමරණ යි කියනු ලැබේ.
359. තත්ථ කතමො සොකො: ඤාතිව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස,
භොගව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස, රොගව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස, සීලව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස, දිට්ඨිව්යසනෙන වා
ඵුට්ඨස්ස, අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන ව්යසනෙන සමන්නාගතස්ස, අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන දුක්ඛධම්මෙන ඵුට්ඨස්ස සොකො සොචනා
සොචිතත්තං අන්තොසොකො අන්තොපරිසොකො චෙතසො පරිජ්ඣායනා දොමනස්සං සොකසල්ලං, අයං වුච්චති සොකො.
359. එහි ශෝක කවරෙ යත්: ඥාතිව්යසනයෙන් පහස්නා
ලද්දහුගේ වේවයි භෝගව්යසනයෙන් පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි රෝගව්යසනයෙන් පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි ශීලව්යසනයෙන්
පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි දෘෂ්ටිව්යසනයෙන් පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි අන්යතරාන්යතරව්යසනයෙකින් සමන්විත වූවහුගේ
අන්යතරාන්යතර දුඃඛහේතුවකින් පහස්නා ලද්දහුගේ ශෝකයෙක් ශෝකාකාරයෙක් ශෝක කළ බවෙක් ඇතුළත ශෝකයෙක් ඇතුළත
පරිශෝකයෙක් සිත දවන අයුරෙක් දොම්නසෙක් ශෝකශල්යයෙක් වේ ද, මේ ‘ශෝක’ යි කියනු ලැබේ.
360. තත්ථ කතමො පරිදෙවො: ඤාතිව්යසනෙන වා
ඵුට්ඨස්ස, භොගව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස, රොගව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස. සීලව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස,
දිට්ඨිව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස, අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන ව්යසනෙන සමන්නාගතස්ස, අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන දුක්ඛධම්මෙන
ඵුට්ඨස්ස, ආදෙවො පරිදෙවො ආදෙවනා පරිදෙවනා ආදෙවිතත්තං පරිදෙවිතත්තං වාචා පලාපො විප්පලාපො ලාලප්පො
ලාලප්පනා ලාලප්පිතත්තං, අයං වුච්චති පරිදෙවො.
360. එහි පරිදේව කවරෙ යත්: ඥාතිව්යසනයෙන් පහස්නා
ලද්දහුගේ වේවයි භෝගව්යසනයෙන් පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි රෝගව්යසනයෙන් පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි ශීලව්යසනයෙන්
පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි දෘෂ්ටිව්යසනයෙන් පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි අන්යතරාන්යතරව්යසනයෙකින් සමන්විත වූවහුගේ
අන්යතරාන්යතර දුඃඛහේතුවකින් පහස්නා ලද්දහුගේ (යම්) නම කියා හැඬීමෙක් නම කියා හඬන අයුරෙක් ගුණ කියා හඬන
අයුරෙක් නම කියා හඬන බවෙක් ගුණ කියා හඬන බවෙක් වචනයෙක් ප්රලාපයෙක් විප්රලාපයෙක් පුනපුනා කීමෙක් පුනපුනා
කියන අයුරෙක් පුනපුනා කී බවෙක් වේ ද, මේ ‘පරිදේව’ යි කියනු ලැබේ.
361. තත්ථ කතමං දුක්ඛං: යං කායිකං අසාතං කායිකං
දුක්ඛං කායසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං, කායසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා, ඉදං වුච්චති දුක්ඛං.
361. එහි දුඃඛ කවරෙ යත්: යම් කායික වූ නො සුවයෙක්
කායික වූ දුකෙක් කාපහසින් උපන් නො සුව වූ දුක් වූ වේදයිතයෙක් කාපහසින් උපන් නො සුව වූ දුක් වූ වේදනායෙක් වේ
ද, මේ ‘දුඃඛ’ යි කියනු ලැබේ.
362. තත්ථ කතමං දොමනස්සං: යං චෙතසිකං අසාතං
චෙතසිකං දුක්ඛං චෙතොසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං, චෙතොසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා, ඉදං වුච්චති
දොමනස්සං.
362. එහි ‘දෝමනස්ස’ කවරෙ යත්: යම් චෛතසික වූ නො
සුවයෙක් චෛතසික වූ දුකෙක් සිත්පහසින් උපන් නො සුව වූ දුක් වූ වේදයිතයෙක් සිත්පහසින් උපන් නො සුව වූ දුක වූ
වේදනායෙක් වේ ද, මේ ‘දෝමනස්ස’ යි කියනු ලැබේ.
363. තත්ථ කතමො උපායාසො: ඤාතිව්යසනෙන වා
ඵුට්ඨස්ස, භොගව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස, රොගව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස, සීලව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස,
දිට්ඨිව්යසනෙන වා ඵුට්ඨස්ස, අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන ව්යසනෙන සමන්නාගතස්ස, අඤ්ඤතරඤ්ඤතරෙන දුක්ඛධම්මෙන
ඵුට්ඨස්ස, ආයාසො උපායාසො ආයාසිතත්තං උපායාසිතත්තං, අයං වුච්චති උපායාසො.
363. එහි ‘උපායාස’ කවරෙ යත්: ඥාතිව්යසනයෙන් පහස්නා
ලද්දහුගේ වේවයි භෝගව්යසනයෙන් පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි රෝගව්යසනයෙන් පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි ශීලව්යසනයෙන්
පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි දෘෂ්ටිව්යසනයෙන් පහස්නා ලද්දහුගේ වේවයි අන්යතරාන්යරව්යසනයෙකින් සමන්වාගත වූවහුගේ
අන්යතරාන්යතර දුඃඛ හේතුවකින් පහස්නා ලද්දහුගේ ආයාසයෙක් බලවත් ආයාසයෙක් ආයාසයට පැමිණි බවෙක් උපායාසයට
පැමිණි බවෙක් වේ ද, මේ ‘උපායාස’ යි කියනු ලැබේ.
364. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතීති: එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සඞ්ගති හොති. සමාගමො හොති. සමොධානං හොති. පාතුභාවො හොති,
තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
364. ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ
හොති’ යනු: මෙසේ අමිශ්ර වූ නොහොත් සියලු දුඃඛරාශිහුගේ එක්වීම වෙයි, සමාගමය වෙයි, සමවධානය වෙයි,
ප්රාදුර්භාවය වේ. එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
සූත්රාන්තභාජනිය යි.
අභිධර්මභාජනිය ආරම්භය
මාතිකා
පච්චයචතුක්කං මාතිකා ආරම්භය
365. පච්චයචතුක්කං
| 1 වාරය |
2 වාරය |
3 වාරය |
4 වාරය |
| අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො |
| සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං |
| විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං |
| නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං |
නාමපච්චයා ඵස්සො |
නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං |
නාමරූපපච්චයා සළායතනං |
| ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො |
|
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො |
ඡට්ඨායතනපච්චයා1 ඵස්සො |
| ඵස්සපච්චයා වෙදනා |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා |
| වෙදනාපච්චයා තණ්හා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා |
| තණ්හාපච්චයා උපාදානං |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං |
| උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
| භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
| ජාතිපච්චයා ජරාමරණං |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං |
| එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
365. අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා
විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා,
වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
365. අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි,
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි, මෙසේ තෙල සියලු දුඃඛරාශිහුගේ පහළවීම වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා
ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා
ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන්
නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව
වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා
ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං,
උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන්
නාමරූප වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතන ප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය
වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා
සළායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා1 ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං,
උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥාන ප්රත්යයෙන්
නාමරූප වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදාන වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය
වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
පච්චයචතුක්කං.
ප්රත්යයචතුෂ්ක යි.
හෙතුචතුක්කං මාතිකා ආරම්භය
366 හෙතුචතුක්කං
| 1 වාරය |
2 වාරය |
3 වාරය |
4 වාරය |
| අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො |
| සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං |
| විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං |
| නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමහෙතුකං |
නාමපච්චයාඵස්සො නාමහෙතුකො |
නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමරූපහෙතුකං |
නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමරූපහෙතුකං |
| ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො |
|
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො |
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො1 |
| ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා |
ඵස්සපච්චයාවෙදනා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා |
| වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා |
| තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං, තණ්හාහෙතුකං |
| උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
| භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
| ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
| එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
366 හේතුචතුෂ්ක (සිංහල).
| 1 වාරය |
2 වාරය |
3 වාරය |
4 වාරය |
| අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව හේතුකොට ඇති සංස්කාරය වෙයි |
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව හේතුකොට ඇති සංස්කාරය වෙයි |
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යා හේතුකොට ඇති සංස්කාරය වෙයි |
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව හේතුකොට ඇති සංස්කාරය වෙයි |
| සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාර හේතුකොට ඇති විඥානය වෙයි |
සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරය හේතුකොට ඇති විඥානය වෙයි |
සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාර හේතුකොට ඇති විඥානය වෙයි |
සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාර හේතු කොට ඇති විඥානය වෙයි |
| විඥානප්රත්යයෙන් විඥානය හේතු කොට ඇති නාමය වෙයි |
විඥානප්රත්යයෙන් විඥානය හේතු කොට ඇති නාමය වෙයි |
විඥානප්රත්යයෙන් විඥාන හේතු කොට ඇති නාමරූපය වෙයි |
විඥානප්රත්යයෙන් විඥානය හේතුකොට ඇති නාමරූප වෙයි, |
| නාමප්රත්යයෙන් නාමය හේතු කොට ෂෂ්ඨායතනය වෙයි |
නාමප්රත්යයෙන් නාමය හේතු කොට ස්පර්ශය වෙයි |
නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූප හේතුකොට ඇති ෂෂ්ඨායතනය වෙයි |
නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූප හේතුකොට ඇති ෂඩායතනය වෙයි, |
| ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය හේතුකොට ඇති ස්පර්ශය වෙයි |
|
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය හේතුකොට ඇති ස්පර්ශය වෙයි |
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය හේතුකොට ඇති ස්පර්ශය වෙයි |
| ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය හේතුකොට ඇති වේදනාව වෙයි |
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය හේතුකොට ඇති වේදනාව වෙයි |
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය හේතුකොට ඇති වේදනාව වෙයි |
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය හේතුකොට ඇති වේදනාව වෙයි |
| වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනා හේතුකොට ඇති තෘෂ්ණාව වෙයි |
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනා හේතුකොට ඇති තෘෂ්ණාව වෙයි |
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනා හේතුකොට ඇති තෘෂ්ණාව වෙයි |
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනා හේතුකොට ඇති තෘෂ්ණාව වෙයි |
| තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා හේතු කොට ඇති උපාදානය වෙයි |
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා හේතු කොට ඇති උපාදානය වෙයි |
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා හේතු කොට ඇති උපාදානය වෙයි |
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා හේතු කොට ඇති උපාදානය වෙයි |
| උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
| භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
| ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
| මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
366. අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං
නාමහෙතුකං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා
වෙදනාහෙතුකා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
366. අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව හේතුකොට ඇති
සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාර හේතුකොට ඇති විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානය හේතු කොට
ඇති නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් නාමය හේතු කොට ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය හේතුකොට ඇති
ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය හේතුකොට ඇති වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනා හේතුකොට ඇති
තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා හේතු කොට ඇති උපාදානය වෙයි, උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං, නාමපච්චයාඵස්සො නාමහෙතුකො, ඵස්සපච්චයාවෙදනා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා,
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව හේතුකොට ඇති සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරය
හේතුකොට ඇති විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානය හේතු කොට ඇති නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් නාමය හේතු කොට
ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය හේතුකොට ඇති වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාව හේතුකොට
ඇති තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා හේතු කොට ඇති උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං, නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමරූපහෙතුකං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඡට්ඨායතනහෙතුකො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං
තණ්හාහෙතුකං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යා හේතුකොට ඇති සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාර
හේතුකොට ඇති විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥාන හේතු කොට ඇති නාමරූපය වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූප
හේතුකොට ඇති ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය හේතුකොට ඇති ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය හේතුකොට ඇති වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාව හේතුකොට ඇති තෘෂ්ණාව වෙයි,
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව හේතුකොට ඇති උපාදානය වෙයි, උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය
වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි, මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමරූපහෙතුකං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො
ඡට්ඨායතනහෙතුකො1, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා, තණ්හාපච්චයා
උපාදානං, තණ්හාහෙතුකං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව හේතුකොට ඇති සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාර හේතු
කොට ඇති විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානය හේතුකොට ඇති නාමරූප වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූප හේතුකොට
ඇති ෂඩායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය හේතුකොට ඇති ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය
හේතුකොට ඇති වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාව හේතුකොට ඇති තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව
හේතුකොට ඇති උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන්
ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
හෙතුචතුක්කං.
හේතුචතුෂ්ක යි.
සම්පයුත්තචතුක්කං මාතිකා ආරම්භය
367 සම්පයුත්තචතුක්කං
| 1 වාරය |
2 වාරය |
3 වාරය |
4 වාරය |
| අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො |
| සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං |
| විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං 2 |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං 1 |
| නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං |
නාමපච්චයා ඵස්සො නාමසම්පයුත්තො |
නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං, 3 |
නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමසම්පයුත්තං ඡට්ඨායතනං 2 |
| ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො |
|
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො |
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො |
| ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා |
| වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා |
| තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං |
| උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
| භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
| ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
| එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
367 සම්ප්රයුක්තචතුෂ්ක (සිංහල)
| 1 වාරය |
2 වාරය |
3 වාරය |
4 වාරය |
| අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි |
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි |
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි |
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි |
| සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි |
සංස්කාරප්රත්යයයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි |
සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි |
සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි |
| විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය වෙයි |
විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය වෙයි |
විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි, නාමය විඥාන සම්ප්රයුක්ත ය |
විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය වෙයි, නාමය විඥාන සම්ප්රයුක්ත වූයේ වෙයි |
| නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි |
නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි |
නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි |
නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතන වෙයි, ෂෂ්ඨායතනය නාම සම්ප්රයුක්ත වූයේ වෙයි |
| ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි |
|
ෂෂ්ඨායතන ප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන සම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි |
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි |
| ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි |
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි |
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි |
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි |
| වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි |
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි |
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි |
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනා සම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි |
| තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානයවෙයි |
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානයවෙයි |
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානයවෙයි |
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානයවෙයි |
| උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
| භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
| ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
| මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ. |
මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ |
මෙසේ මේ කේවල වූ දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
මෙසේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
367. අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
අවිජ්ජාසම්පයුත්තො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං
විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො
ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා,
තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
367. අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ
සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි. විඥානප්රත්යයෙන්
විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන්
ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානය
වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ
සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං, නාමපච්චයා ඵස්සො නාමසම්පයුත්තො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං
තණ්හාසම්පයුත්තං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයයෙන්
සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන්
නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනා වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණා ප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානය
වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි. භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ
සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං2, නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං
නාමසම්පයුත්තං,3 ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා,
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං, උපාදානපච්චයා භවො,
භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන්
සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි, නාමය විඥාන සම්ප්රයුක්ත ය,
නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතන ප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන සම්ප්රයුක්ත වූ
ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන්
වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානය වෙයි,
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ කේවල වූ
දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං1, නාමරූපපච්චයා සළායතනං
නාමසම්පයුත්තං ඡට්ඨායතනං2, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා
ඵස්සසම්පයුත්තා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං,
උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන්
සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය වෙයි, නාමය විඥාන සම්ප්රයුක්ත වූයේ වෙයි,
නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතන වෙයි, ෂෂ්ඨායතනය නාම සම්ප්රයුක්ත වූයේ වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන්
ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනා සම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානය
වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ සියලු
දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
සම්පයුත්තචතුක්කං.
සම්ප්රයුක්තචතුෂ්ක යි.
අඤ්ඤමඤ්ඤචතුක්කං මාතිකා ආරම්භය
368 අඤ්ඤමඤ්ඤචතුක්කං
| 1 වාරය |
2 වාරය |
3 වාරය |
4 වාරය |
| අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා |
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා |
| සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො |
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො |
| විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං නාමරූපපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං |
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං නාමරූපපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං |
| නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං ඡට්ඨායතනපච්චයාපි නාමං |
නාමපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයා’පි නාමං |
නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමරූපං |
නාමරූපපච්චයා සළායතනං සළායතනපච්චයා’පි නාමරූපං |
| ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයාපි ඡට්ඨායතනං |
|
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං |
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං |
| ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො |
ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො |
| වෙදනාපච්චයා තණ්හා තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා |
වෙදනාපච්චයා තණ්හා තණ්හාපච්චයාපි වෙදනා |
| තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා |
තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා |
| උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
උපාදානපච්චයා භවො |
| භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
භවපච්චයා ජාති |
| ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. |
| එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති. |
368 අන්යෝන්යචතුෂ්ක (සිංහල)
| 1 වාරය |
2 වාරය |
3 වාරය |
4 වාරය |
| අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙනුදු අවිද්යාව වෙයි. |
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙනුදු අවිද්යාව වෙයි. |
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙනුදු අවිද්යාව වෙයි. |
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙනුදු අවිද්යාව වෙයි. |
| සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය වෙයි. |
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය වෙයි. |
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය වෙයි. |
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය වෙයි. |
| විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙනුදු විඥානය වෙයි |
විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙනුදු විඥානය වෙයි |
විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙනුදු විඥානය වෙයි |
විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙනුදු විඥානය වෙයි |
| නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙනුදු නාමය වෙයි |
නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු නාමය වෙයි. |
නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙනුදු නාමරූප වෙයි. |
නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය වෙයි, ෂඩායතනප්රත්යයෙනුදු නාමරූප වෙයි. |
| ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨායතනය වෙයි |
|
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි. ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨාතයතනය වෙයි. |
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨායතනය වෙයි. |
| ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනා ප්රත්යයෙනුදු ස්පර්ශය වෙයි |
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙනුදු ස්පර්ශය වෙයි. |
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙනුදු ස්පර්ශය වෙයි. |
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙනුදු ස්පර්ශය වෙයි |
| වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙනුදු වේදනාව වෙයි |
වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙනදු වේදනාව වෙයි |
වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙනදු වේදනාව වෙයි. |
වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙනදු වේදනාව වෙයි. |
| තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානයප්රත්යයෙනුදු තෘෂ්ණාව වෙයි |
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙනුදු තෘෂ්ණාව වෙයි |
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙනුදු තෘෂ්ණාව වෙයි |
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙනුදු තෘෂ්ණාව වෙයි |
| උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි |
| භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි |
| ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. |
| මෙසේ සියලු දුක්ඛක්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
මෙසේ මේ සියලු දුක්ඛක්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
මෙසේ මේ සියලු දුක්ඛස්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
මෙසේ මේ සියලු දුක්ඛක්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ. |
368. අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො සඞ්ඛාරපච්චයා’පි
අවිජ්ජා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං නාමපච්චයා’පි
විඤ්ඤාණං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං ඡට්ඨායතනපච්චයාපි නාමං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයාපි
ඡට්ඨායතනං, ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො, වෙදනාපච්චයා තණ්හා තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා,
තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
368. අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙනුදු අවිද්යාව වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය
වෙයි. විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙනුදු විඥානය වෙයි. නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙනුදු නාමය වෙයි. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨායතනය
වෙයි. ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනා ප්රත්යයෙනුදු ස්පර්ශය වෙයි. වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව
වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙනුදු වේදනාව වෙයි. තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානයප්රත්යයෙනුදු තෘෂ්ණාව
වෙයි. උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි. භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි. ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ සියලු
දුක්ඛක්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං, නාමපච්චයා ඵස්සො
ඵස්සපච්චයා’පි නාමං, ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො, වෙදනාපච්චයා තණ්හා තණ්හාපච්චයා’පි
වෙදනා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා
ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙනුදු අවිද්යාව වෙයි.
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය වෙයි. විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙනුදු විඥානය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු නාමය වෙයි.
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙනුදු ස්පර්ශය වෙයි. වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි,
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙනදු වේදනාව වෙයි. තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙනුදු තෘෂ්ණාව වෙයි,
උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි. භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි. ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු
දුක්ඛක්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං නාමරූපපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං, නාමරූපපච්චයා
ඡට්ඨායතනං ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමරූපං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං, ඵස්සපච්චයා
වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං
උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙනුදු අවිද්යාව වෙයි.
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය වෙයි. විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි,
නාමරූපප්රත්යයෙනුදු විඥානය වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙනුදු නාමරූප වෙයි.
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි. ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨාතයතනය වෙයි. ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව
වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙනුදු ස්පර්ශය වෙයි. වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙනුදු වේදනාව
වෙයි. තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙනුදු තෘෂ්ණාව වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි.
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි. ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුක්ඛස්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ.
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං නාමරූපපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං
සළායතනපච්චයා’පි නාමරූපං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං, ඵස්සපච්චයා වෙදනා
වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො, වෙදනාපච්චයා තණ්හා තණ්හාපච්චයාපි වෙදනා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං
උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙනුදු අවිද්යාව වෙයි.
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය වෙයි. විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි,
නාමරූපප්රත්යයෙනුදු විඥානය වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය වෙයි, ෂඩායතනප්රත්යයෙනුදු නාමරූප වෙයි.
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨායතනය වෙයි. ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව
වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙනුදු ස්පර්ශය වෙයි. වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙනදු වේදනාව
වෙයි. තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙනුදු තෘෂ්ණාව වෙයි, උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි.
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි. ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුක්ඛක්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ.
අඤ්ඤමඤ්ඤචතුක්කං.
අන්යෝන්යචතුෂ්ක යි.
නව (9) මූල පද මාතිකා ආරම්භය
369. සඞ්ඛාරපච්චයා අවිජ්ජා
-පෙ- විඤ්ඤාණපච්චයා අවිජ්ජා
-පෙ- නාමපච්චයා අවිජ්ජා
-පෙ- ඡට්ඨායතනපච්චයා අවිජ්ජා
-පෙ- ඵස්සපච්චයා අවිජ්ජා
-පෙ- වෙදනාපච්චයා අවිජ්ජා
-පෙ- තණ්හාපච්චයා අවිජ්ජා
-පෙ- උපාදානපච්චයා අවිජ්ජා
-පෙ- අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
369. සංස්කාරප්රත්යයෙන් අවිද්යාව වෙයි
…පෙ… විඥානප්රත්යයෙන් අවිද්යාව වෙයි
…පෙ…
නාමප්රත්යයෙන් අවිද්යාව වෙයි
…පෙ… ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් අවිද්යාව වෙයි
…පෙ… ස්පර්ශප්රත්යයෙන් අවිද්යාව වෙයි
…පෙ…
වේදනාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව වෙයි
…පෙ… තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව වෙයි
…පෙ… උපාදානප්රත්යයෙන් අවිද්යාව වෙයි
…පෙ…
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි. විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි.
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි. ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි.
වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි. තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි. උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි.
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි. ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුක්ඛක්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ.
නව (9) මූල පද මාතිකා අවසානය
මාතෘකා යි.
(01) 1/1 සෝමනස්ස සහගත දිට්ඨිගත සම්පයුත්ත අසංඛාරික චිත්තය 370
පච්චයචතුක්කං 1 වාරය
370. කතමෙ ධම්මා අකුසලා: යස්මිං සමයෙ අකුසලං
චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං රූපාරමම්ණං වා සද්දාරම්මණං වා
ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා, යං යං වා පනාරබ්භ තස්මිං සමයෙ
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා
භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
370. අකුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි, ශබ්දාලම්බන වේවයි, ගන්ධාලම්බන වේවයි, රසාලම්බන වේවයි, ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වේවයි, ධර්මාලම්බන
වේවයි, යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ සොම්නස් සහගත වූ මිථ්යාදෘෂ්ටිය හා ඒකෝත්පාදාදි ප්රකාරයෙන් යුක්ත වූ
අකුශලචිත්තය උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අවිද්යා ප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි.
විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි. නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි.
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි. වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි. තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි.
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි. භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි. ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු
දුක්රැස උපදනේ වේ.
371. තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
අනභිසමයො අනනුබොධො අසම්බොධො අප්පටිවෙධො අසඞ්ගාහණා අපරියොගාහණා අසමපෙක්ඛණා අපච්චවෙක්ඛණා
අපච්චක්ඛකම්මං දුම්මෙජ්ඣං බාල්යං අසම්පජඤ්ඤං මොහො පමොහො සම්මොහො අවිජ්ජා අවිජ්ජොඝො අවිජ්ජායොගො
අවිජ්ජානුසයො අවිජ්ජාපරියුට්ඨානං අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
371. එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් සිව්සස් නො දැනීමෙක්
නො දැකීමෙක් අනවබෝධයෙක් අනනුබෝධයෙක් අසම්බෝධයෙක් අප්රතිවේධයෙක් (අනිත්යාදි සාමාන්ය හෙයින්) මොනොවට නො
ගැනීමෙක් හාත්පසින් නො බැසගැනීමෙක් සමව නො බැලීමෙක් ප්රත්යවේක්ෂා නො කිරීමෙක් ප්රත්යක්ෂ නො කිරීමෙක්
දුර්මේධ්ය (අපවිත්ර) බවෙක් බාල්යයෙක් අසම්යග්ඥානයෙක් මෝහයෙක් ප්රමෝහයෙක් සම්මෝහයෙක් අවිද්යාවක්
අවිද්යාඕඝයෙක් අවිද්යායෝගයෙක් අවිද්යාඅනුශයයෙක් අවිද්යාපර්ය්යුත්ථානයෙක් අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහ
සඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ ‘අවිද්යා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් වූ සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සංචේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද,
මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් වූ සංස්කාර යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං
මනින්ද්රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් වූ විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක් චිත්තයෙක්
(පණ්ඩර) භවාඞ්ගචිත්තයෙක් මනසඞ්ඛ්යාත මනායතනයෙක් මනින්ද්රියයෙක් විඥානයෙක් විඥානස්කන්ධයෙක් තදනුරූප වූ
මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං
වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් (උපදනා) නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥා ස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ
යි. මේ ‘විඥානප්රත්යයෙන් නාම’ යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං හදයං පණ්ඩරං මනො මනායතනං
මනින්ද්රියං විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං.
එහි නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක් හෘදයෙක් පණ්ඩරයෙක් මන
සඞ්ඛ්යාත මනායතනයෙක් මනින්ද්රියයෙක් විඥානයෙක් විඥානස්කන්ධයෙක් තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට
ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතන ප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: යම් චෛතසික වූ මිහිරි බවෙක් චෛතසික වූ සුඛයෙක්
චේතෝසම්ඵස්සයෙන් උපන් සාතසුඛවේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සයෙන් උපන් සාතසුඛවේදනායෙක් වේ ද, මේ ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
වේදනා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා වෙදනාපච්චයා තණ්හා: යො රාගො සාරාගො අනුනයො අනුරොධො නන්දි නන්දිරාගො චිත්තස්ස
සාරාගො, අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා තණ්හා.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා කවර යත්: යම් රාගයෙක් බලවත් රාගයෙක් අනුනයෙක් අනුරෝධයෙක්
(ඇලීමෙක්) නන්දියෙක් නන්දිරාගයෙක් චිත්තයාගේ බලවත් රාගයෙක් වේ ද, මේ වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා යයි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං තණ්හාපච්චයා උපාදානං: යා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං දිට්ඨිගහනං දිට්ඨිකන්තාරො
දිට්ඨිවිසූකායිකං දිට්ඨිවිප්ඵන්දිතං දිට්ඨිසඤ්ඤොජනංගාහො පතිට්ඨාහො අභිනිවෙසො පරාමාසො කුම්මග්ගො
මිච්ඡාපථො මිච්ඡත්තං තිත්ථායතනං විපරියෙසගාහො, ඉදං වුච්චති තණ්හාපච්චයා උපාදානං.
එහි තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදාන කවරෙ යත්: යම් දෘෂ්ටියෙක් දෘෂ්ටිගතයෙක් දෘෂ්ටිගහනයෙක්
දෘෂ්ටිකාන්තාරයෙක් විරූපදෘෂ්ටියෙක් දෘෂ්ටිවිෂ්පන්දිතයෙක් දෘෂ්ටි සංයෝජනයෙක් ග්රාහයෙක් පිහිටා සිටීමෙක්
බැසැගෙන සිටීමෙක් පරාමර්ශයෙක් කුත්සිත මාර්ගයෙක් මිථ්යාපථයෙක් මිථ්යාත්වයෙක් තීර්ත්ථායතනයෙක්
විපර්ය්යාසග්රාහයෙක් වේ ද, මේ තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදාන යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො උපාදානපච්චයා භවො: ඨපෙත්ථා උපාදානං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති උපාදානපච්චයා භවො.
එහි උපාදානප්රත්යයෙන් භව කවරෙ යත්: උපාදානය තබා වේදනාස්කන්ධය සංඥාස්කන්ධය සංස්කාරස්න්ධය
විඥානස්කන්ධය යන මේ උපාදානප්රත්යයෙන් භව යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා භවපච්චයා ජාති: යා තෙසං තෙසං ධම්මානං ජාති සඤ්ජාති නිබ්බත්ති අභිනිබ්බත්ති
පාතුභාවො, අයං වුච්චති භවපච්චයා ජාති.
එහි භවප්රත්යයෙන් ජාති කවර යත්: ඒ ඒ ධර්මයන්ගේ යම් ඉපැද්මෙක් මොනොවට ඉපැද්මෙක් නිපැද්මෙක්
වෙසෙසින් නිපැද්මෙක් පහළවීමෙක් වේ ද, මේ භවප්රත්යයෙන් ජාති යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං ජාතිපච්චයා ජරාමරණං: අත්ථි ජරා, අත්ථි මරණං.
එහි ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ කවරෙ යත්: ජරායෙක් ඇත, මරණයෙක් ඇති.
තත්ථ කතමා ජරා: යා තෙසං තෙසං ධම්මානං ජරා ජීරණතා ආයුනො සංහානි, අයං වුච්චති ජරා.
එහි ජරා කවර යත්: ඒ ඒ ධර්මයන්ගේ යම් දිරීමෙක් දිරන බවෙක් ආයුෂයාගේ පිරිහීමෙක් වේ ද, මේ ජරා
යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං මරණං: යො තෙසං තෙසං ධම්මානං ඛයො වයො භෙදො පරිභෙදො අනිච්චතා අන්තරධානං, ඉදං
වුච්චති මරණං. ඉති අයඤ්ච ජරා ඉදඤ්ච මරණං, ඉදං වුච්චති ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එහි මරණ කවරෙ යත්: ඒ ඒ ධර්මයන්ගේ යම් ක්ෂය වීමෙක් ව්යය වීමෙක් බිඳීමෙක් හාත්පසින් බිඳීමෙක්
අනිත්ය බවෙක් අතුරුදහන් වීමෙක් වේ ද, මේ මරණ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ ජරාව ද, මේ මරණය ද යන මේ
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ යි කියනු ලැබේ.
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සඞ්ගති හොති, සමාගමො හොති, සමොධානං හොති, පාතුභාවො හොති, තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යනු මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සඞ්ගතිය
වෙයි. සමාගමය වෙයි. සමවධානය වෙයි. ප්රාදුර්භාවය වෙයි. එහෙයින් ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ
හොති’ යි කියනු ලැබේ.
පච්චයචතුක්කං 2 වාරය
372. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
372. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි,
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ සියලු
දුක්ඛක්ඛන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාව කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ…
අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යාවයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද,
මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ-
තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං
වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධය සංඥාස්කන්ධය සංස්කාරස්කන්ධය යන මේ
විඥානප්රත්යයෙන් නාම යි කියනු ලැබේ.
නාමපච්චයා ඵස්සොති, තත්ථ කතමං නාමං: ඨපෙත්ථා ඵස්සං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
‘නාමපච්වයා ඵස්සො’ යි එහි නාමය කවරෙ යත්: ස්පර්ශය තබා වේදනාස්කන්ධය සංඥාස්කන්ධය
සංස්කාරස්කන්ධය විඥානස්කන්ධය යන මේ නාම යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො නාමපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති
නාමපච්චයා ඵස්සො
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතීති.
එහි නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ
කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ නාම ප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි කියනු ලැබේ.
පච්චයචතුක්කං 3 වාරය
373. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
373. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි.
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි. විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි. නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි.
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි. ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි. වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි.
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි. උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි. භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිජ්ජා කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහ
සඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සංචෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද,
මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් සිතෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං නාමං,
වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප කවරෙ යත්: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්:
වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ ය යන මේ නාම යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චක්ඛායතනස්ස උපචයො, සොතායතනස්ස උපචයො, ඝානායතනස්ස උපචයො, ජිව්හායතනස්ස
උපචයො, කායායතනස්ස උපචයො, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං ඉදං
වුච්චති රූපං, ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතනයාගේ ඉපැදීම ය, ශ්රෝත්රායතනයාගේ ඉපැදීම ය, ඝ්රාණායතනයාගේ
ඉපැදීම ය, ජිහ්වායතනයාගේ ඉපැදීම ය, කායායතනයාගේ ඉපැදීම ය, යළි අන්ය වූ ද චිත්තජ වූ චිත්තය හේතු කොට ඇති
චිත්තසමුත්ථාන වූ යම් රූපයෙක් හෝ ඇද්ද, මේ රූප යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද, මේ රූපය ද යන මේ
විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප යි කියනු ලැබේ.
නාමරූපච්චයා ඡට්ඨායතනන්ති අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං, තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො
සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
‘නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං’ යන මෙහි නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ
ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ ය යන මේ නාම යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: යං රූපං නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු වත්තති, ඉදං වුච්චති රූපං, ඉති ඉදඤ්ච
නාමං ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: යම් රූපයෙක් නිසා මනෝවිඥානධාතුව පවතී ද, මේ රූප යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ
නාමය ද, මේ රූපය ද යන මේ නාමරූප යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං.
එහි නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතීති.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශාකාරයෙක් මොනොවට ස්පර්ශ
කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ යි කියනු ලැබේ
…පෙ… එහෙයින් ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි කියනු ලැබේ.
පච්චයචතුක්කං 4 වාරය
374. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
374. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි,
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි, මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහ සඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සංචේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුවෙක් වේ ද, මේ සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය කවරෙ යත්: නාමයෙක් ඇත. රූපයෙක් ඇති.
තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
එහි නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ ය යන මේ නාම යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චක්ඛායතනස්ස උපචයො
-පෙ- කායායතනස්ස උපචයො, යං වා
පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුඨානං, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදඤ්ච
රූපං, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: චක්ඛායතනයාගේ ඉපැත්මෙක්
…පෙ… කායායතනයාගේ ඉපැත්මෙක් වේ
ද, අන්යවූ ද චිත්තජ වූ චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුට්ඨාන වූ යම් රූපයෙක් වේ ද, මේ රූප යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ
නාමය ද මේ රූපය ද යන මේ විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප යි කියනු ලැබේ.
නාමරූපපච්චයා සළායතනන්ති අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං.
නාමරූපච්චයා සළායතනං යනු නාමයෙක් ඇත රූපයෙක් ඇති.
තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
එහි නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි මේ නාම යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චත්තාරො ච මහාභූතා, යඤ්ච රූපං නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු වත්තති, ඉදං
වුච්චති රූපං, ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං.
එහි රූප කවරෙ යත්: සතර මහා භූතයෝ ද යම් රූපයකුත් ඇසිරි කොටගෙන මනෝවිඤ්ඤාණධාතු ව පවතී ද, මේ
රූප යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය ද යන මේ නාමරූප යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයා සළායතනං: චක්ඛායතනං සොතායතනං ඝානායතනං ජිව්හායතනං කායායතනං
මනායතනං, ඉදං වුච්චති නාමරූපපච්චයා සළායතනං.
එහි නාමරූපප්රත්යයෙන් සළායතන කවරෙ යත්: චක්ඛායතන ය සෝතායතන ය ඝානායතන ය ජිව්හායතන ය කායායතන
ය මනායතන යි මේ නාමරූපප්රත්යයෙන් සළායතන යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං. අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතීති.
එහි ඡට්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනවට
ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ යි කියනු ලැබේ
…පෙ… එහෙයින් ‘එව මෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි කියනු ලැබේ.
ප්රත්යයචතුෂ්ක යි.
හෙතුචතුක්කං 1 වාරය
375. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
අවිජ්ජාහෙතුකො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං, නාමපච්චයා
ඡට්ඨායතනං නාමහෙතුකං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා,
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
375. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ
සංස්කාරය වේ. සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥානය වේ. විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමය වේ.
නාමප්රත්යයෙන් නාමහේතුක වූ ෂෂ්ඨාතයනය වේ. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක වූ ස්පර්ශය වේ.
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශහේතුක වූ වේදනාව වේ. වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාහේතුක වූ තෘෂ්ණාව වේ.
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාහේතුක වූ උපාදානය වේ. උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වේ. භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වේ.
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාව හා මරණය වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාව කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං
වුච්චති අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක්
සිතනලදබවෙක් වේ ද මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ සංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුවෙක් වේ ද, මේ සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥාන
යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමය කවර යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය, මේ විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාම යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමහෙතුකං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ-
තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමහෙතුකං.
එහි නාමප්රත්යයෙන් නාමහේතුක වූ ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමප්රත්යයෙන් නාමහේතුක වූ ෂෂ්ඨායතන යයි
කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා
සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක වූ ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශ කරන
අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක
වූ ස්පර්ශ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා: යං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං
සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ හේතුක වූ වේදනාව කවර යත්: යම් චෛතසික වූ සාතයෙක් චෛතසික වූ
සුඛයෙක් චිත්තසංස්පර්ශයෙන් උපන් සාත - සූඛ - වේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ සාත - සුඛ - වේදනායෙක් වේ ද, මේ
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශහේතුක වූ වේදනාව යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා: යො රාගො සාරාගො
-පෙ-
චිත්තස්ස සාරාගො, අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාහේතුක වූ තෘෂ්ණාව කවර යත්: යම් රාගයෙක් සංරාගයෙක්
…පෙ… චිත්තයාගේ බලවත් රාගයෙක් වේ ද, මේ වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනා හේතුක වූ තෘෂ්ණාව යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං: යා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං
-පෙ-
විපරියෙසගාහො, ඉදං වුච්චති තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං
-පෙ- තෙන වුච්චති
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාහේතුක වූ උපාදානය කවරෙ යත්: යම් දෘෂ්ටියෙක් දෘෂ්ටිගතයෙක්
…පෙ… විපරීතග්රාහයෙක් වේ ද, මේ තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාහේතුක වූ උපාදාන යි කියනු
ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදය හොති’ යි කියනු ලැබේ.
හෙතුචතුක්කං 2 වාරය
376. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
අවිජ්ජාහෙතුකො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං, නාමපච්චයා
ඵස්සො නාමහෙතුකො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං
තණ්හාහෙතුකං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
376. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ
සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමය
වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් නාමහේතුක වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශහේතුක වූ වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාහේතුක වූ තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාහේතුක වූ උපාදානය වෙයි,
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු
දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං
වුච්චති අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන
ලද බවෙක් වේ ද, මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ සංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාර හේතුක වූ විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද මේ සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥාන
යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය යන මේ විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාම යයි කියනු ලැබේ.
නාමපච්චයා ඵස්සො නාමහෙතුකොති තත්ථ කතමං නාමං: ඨපෙත්වා ඵස්සං වෙදනාක්ඛන්ධො
සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
“නාමපච්චයා ඵස්සො නාමහේතුකො” යි එහි නාමය කවරෙ යත්: ස්පර්ශය තබා වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ
ය සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ ය යන මේ නාම යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො නාමපච්චයා ඵස්සො නාමහෙතුකො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං
වුච්චති නාමපච්චයා ඵස්සො නාමහෙතුකො
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි නාමප්රත්යයෙන් නාමහේතුක වූ ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් පහස්නා අයුරෙක් මොනොවට
පහස්නා අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ නාමප්රත්යයෙන් නාමහේතුක වූ ස්පර්ශ යයි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් “එව මෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති” යි කියනු ලැබේ.
හෙතුචතුක්කං 3 වාරය
377. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
අවිජ්ජාහෙතුකො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං,
නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමරූපහෙතුකං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා
ඵස්සහෙතුකා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං, උපාදානපච්චයා භවො,
භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
377. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ
සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාර හේතුක වූ විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාම
රූපය වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූපහේතුක වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතන ප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක වූ
ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශහේතුක වූ වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාහේතුක වූ තෘෂ්ණාව
වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා හේතුක වූ උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය
වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහු ගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාව කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං
වුච්චති අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සංචේතනාවක් සිතන
ලද බවෙක් වේ ද, මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ සංස්කාර යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥාන
යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං, තත්ථ කතමං
නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමරූපය කවරෙ යත්: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය
කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ ය යන මේ නාම යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චක්ඛායතනස්ස උපචයො
-පෙ- කායායතනස්ස උපචයො, යං වා
පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං, ඉදං වුච්චති රූපං, ඉති ඉදඤ්ච නාමං
ඉදඤ්ච රූපං ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතනයාගේ ඉපැද්මෙක්
…පෙ… . කායායතනයාගේ
ඉපැද්මෙක් වේ ද, යළි අන්ය වූ ද චිත්තජ වූ චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුත්ථාන වූ යම් රූපයෙක් හෝ ඇද්ද, මේ රූප යයි
කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාම ය ද, මේ රූපය ද යන මේ විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමරූප යි කියනු ලැබේ.
නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමරූපහෙතුකන්ති: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං නාමං:
වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො - ඉදං වුච්චති නාමං.
‘නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමරූපහේතුකං’ යනු: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්:
වේදනාස්කන්ධය සංඥාස්කන්ධය සංස්කාරස්කන්ධය යන මේ නාම යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: යං රූපං නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු වත්තති, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච
නාමං ඉදඤ්චරූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: යම් රූපයක් නිසා මනෝවිඥානධාතුව පවතී ද, මේ රූප යයි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ
නාමය ද, මේ රූපය ද යන මේ නාමරූප යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමරූපහෙතුකං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමරූපහෙතුකං.
එහි නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූපහේතුක වූ ෂෂ්ඨායතනය කවර යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමරූප ප්රත්යයෙන් නාමරූපහේතුක වූ
ෂෂ්ඨායතන යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා
සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො
-පෙ- තෙන වුච්චති
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක වූ ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශ කරන
අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් ස්පර්ශ කරන ලද බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක වූ
ස්පර්ශ යයි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් “එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති”
යි කියනු ලැබේ.
හෙතුචතුක්කං 4 වාරය
378. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
අවිජ්ජාහෙතුකො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං,
නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමරූපහෙතුකං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා
ඵස්සහෙතුකා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං, උපාදානපච්චයා භවො,
භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
378. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ
සංස්කාර වෙයි, සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමරූප
වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූපහේතුක වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක වූ ස්පර්ශය
වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශහේතුක වූ වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාහේතුක වූ තෘෂ්ණාව වෙයි,
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාහේතුක වූ උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාව කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං
වුච්චති අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාහෙතුකො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සංචේතනාවක් සිතන
ලද බවෙක් වේ ද, මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාහේතුක වූ සංස්කාර යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරහෙතුකං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ විඥාන
යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං
නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමරූප කවරෙ යත්: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති, එහි නාමය
කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධය යන මේ නාම යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චක්ඛායතනස්ස උපචයො
-පෙ- කායායතනස්ස උපචයො, යං වා
පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං,
ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණහෙතුකං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතනයාගේ ඉපැද්මෙක් වේ ද
…පෙ… කායායතනයාගේ
ඉපැද්මෙක් වේ ද, යළි අන්ය වූ ද චිත්තජ වූ චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුත්ථාන වූ යම් රූපයෙක් හෝ ඇද්ද, මේ රූප යයි
කියනු ලැබේ. මෙසේ ම නාමය ද, මේ රූපය ද යන මේ විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමරූප යි කියනු ලැබේ.
නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමරූපහෙතුකන්ති: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං නාමං:
වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූපහේතුක වූ ෂඩායතනය යනු: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්:
වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාර ස්කන්ධ යි. මේ නාම යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චත්තාරො ච මහාභූතා, යං ච රූපං නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු වත්තති, ඉදං
වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: සතර මහාභූතයෝ ද, යළි යම් රූපයක් නිසා මනෝවිඥාන ධාතුව පවතී ද, මේ රූප යි
කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද, මේ රූපය ද මේ නාමරූප යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමරූපහෙතුකං: චක්ඛායතනං
-පෙ- මනායතනං,
ඉදං වුච්චති නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමරූපහෙතුකං.
එහි නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූපහේතුක වූ ෂඩායතනය කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතන ය
…පෙ…
මනායතන යි, මේ නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමරූපහේතුක වූ ෂඩායතන යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා
සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක වූ ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශ කරන
අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක
වූ ස්පර්ශ යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා: යං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං
සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශහේතුක වූ වේදනාව කවර යත්: යම් චෛතසික වූ සාතයෙක් චෛතසික වූ
සුඛයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ සාත - සුඛ - වේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ සාත - සුඛ - වේදනායෙක් වේ ද, මේ
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශහේතුක වූ වේදනා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා: යො රාගො සාරාගො
-පෙ-
චිත්තස්ස සාරාගො, අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාහෙතුකා.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාහේතුක වූ තෘෂ්ණා කවර යත්: යම් රාගයෙක් බලවත් රාගයෙක්
…පෙ… චිත්තයාගේ බලවත් රාගයෙක් වේ ද, මේ වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාහේතුක වූ තෘෂ්ණා යි
කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං: යා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං
-පෙ-
තිත්ථායතනං විපරියෙසගාහො, ඉදං වුච්චති තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාහෙතුකං
-පෙ- තෙන
වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාහේතුක වූ උපාදානය කවරෙ යත්: යම් දෘෂ්ටියෙක් දෘෂ්ටිගතයෙක්
…පෙ… තීර්ත්ථායතනයෙක් විපරීතග්රාහයෙක් වේ ද, මේ තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාහේතුක වූ
උපාදාන යයි කියනු ලැබේ
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි: “එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයෝ හොති” යි.
හේතුචතුෂ්ක යි.
සම්පයුත්තචතුක්කං 1 වාරය
379. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
අවිජ්ජාසම්පයුත්තො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං
විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං, ඡට්ඨායතපච්චයා ඵස්සො
ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා,
තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
379. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව හා
සම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන්
විඥාන සම්ප්රයුක්ත වූ නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන්
ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ සම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානය
වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරා මරණ වෙයි. මෙසේ මේ
සියලු දුඃඛ රාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාව කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං,
අයං වුච්චති අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාව හා සම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක්
සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාර යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක්
මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාර ප්රත්යයෙන්
සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥාන යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය යි, මේ විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාම යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං.
එහි නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතන
යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා
සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක්
ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන්
ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශ යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා: යං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං
චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා
ඵස්සසම්පයුත්තො.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව කවර යත්: යම් චෛතසික වූ සාතයෙක්
චෛතසික වූ සුඛයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ සාත - සුඛ - වේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ සාත - සුඛ - වේදනායෙක් වේ ද, මේ
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා: යො රාගො සාරාගො
-පෙ-
චිත්තස්ස සාරාගො, අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව කවර යත්: යම් රාගයෙක් බලවෙත් රාගයෙක්
…පෙ… චිත්තයාගේ බලවත් රාගයෙක් වේ ද, මේ වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණා
යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං: යා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං
-පෙ- තිත්ථායතනං විපරියෙසගාහො, ඉදං වුච්චති තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං
-පෙ- තෙන වුච්චති “එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී”ති.
එහි තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානය කවරෙ යත්: යම් දෘෂ්ටියෙක් දෘෂ්ටිගතයෙක්
…පෙ… තීර්ත්ථායතනයෙක් විපරීතග්රාහයෙක් වේ ද, මේ තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන්
තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදාන යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි: “එවමෙතස්ස කේවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති” යි.
සම්පයුත්තචතුක්කං 2 වාරය
380. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
අවිජ්ජාසම්පයුත්තො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං
විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං, නාමපච්චයා ඵස්සො නාමසම්පයුත්තො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තො,
වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, තණ්හාසම්පයුත්තං, උපාදානපච්චයා භවො,
භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
380. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන්
අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව
වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන්
ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාව කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං,
අයං වුච්චති අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක්
සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමංසඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතුං. ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක්
මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාර ප්රත්යයෙන්
සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥාන යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාම යයි කියනු ලැබේ.
නාමපච්චයා ඵස්සො නාමසම්පයුත්තොති තත්ථ කතමං නාමං: ඨපෙත්වා ඵස්සං, වෙදනාක්ඛන්ධො
සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං. තත්ථ කතමො නාමපච්චයා
නාමසම්පයුත්තො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති නාමපච්චයා ඵස්සො
නාමසම්පයුත්තො
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතී’ති.
නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය යනු: එහි නාමය කවරෙ යත්: ස්පර්ශය තබා
වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි, මේ නාම යයි කියනු ලැබේ. එහි
නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ
කරන අයුරෙක් ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශ යයි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි: “එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති” යි.
සම්පයුත්තචතුක්කං 3 වාරය
381. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
අවිජ්ජාසම්පයුත්තො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං
විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං, නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො
ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා,
තණ්හාපච්චයා උපාදානං, තණ්හාසම්පයුත්තං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
381. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන්
අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාර ප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි, නාමය විඥානසම්ප්රයුක්ත ය, නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය
වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනාසම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි,
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය
වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාව කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං,
අයං වුච්චති අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක්
සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාර යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක්
මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාරප්රත්යයෙන්
සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත විඥාන යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං, විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං: අත්ථි නාමං අත්ථි රූපං.
තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය, විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය කවරෙ යත්: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක්
ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ නාම යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චක්ඛායතනස්ස උපචයො
-පෙ- කායායතනස්ස උපචයො, යං වා
පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං,
ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතනයාගේ ඉපැද්ම ය
…පෙ… කායායතනයාගේ ඉපැද්ම ය,
යළි අන්ය වූ ද චිත්තජ වූ චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුත්ථාන වූ යම් රූපයෙක් හෝ ඇද්ද, මේ රූප යයි කියනු ලැබේ.
මෙසේ මේ නාමය ද, මේ රූපය ද මේ නාමරූප යි කියනු ලැබේ
නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තන්ති: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං නාමං:
වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
[need trans]: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ නාම යයි කියනු ලැබේ. *
තත්ථ කතමං රූපං: යං රූපං නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු වත්තති ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච
නාමං, ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: යම් රූපයෙක් නිසා මනෝවිඥානධාතුව පවතී ද, මේ රූප යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ
නාමය ද, මේ රූපය ද යන මේ නාමරූප යි කියනු ලැබේ.*
තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං.
එහි නාමරූපප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක්
මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමරූප ප්රත්යයෙන්
නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතන යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනනසම්පයුත්තො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා
සමඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො
-පෙ- තෙන
වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක්
ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන්
ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශ යයි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි: “එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති” යී.
සම්පයුත්තචතුක්කං 4 වාරය
382. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
අවිජ්ජාසම්පයුත්තො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං
විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමසම්පයුත්තං ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො
ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා වෙදනාසම්පයුත්තා,
තණ්හාපච්චයා උපාදානං තණ්හාසම්පයුත්තං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
382. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන්
අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය වෙයි, නාමය විඥානසම්ප්රයුක්ත යි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනය
නාමසම්ප්රයුක්ත යි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් වේදනා සම්ප්රයුක්ත වූ තෘෂ්ණාව වෙයි,
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාසම්ප්රයුක්ත වූ උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය
වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාව කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං,
අයං වුච්චති අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො අවිජ්ජාසම්පයුත්තො.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යාසම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක්
සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් අවිද්යා සම්ප්රයුක්ත වූ සංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක්
මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුවෙක් වේ ද, මේ සංස්කාර ප්රත්යයෙන්
සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥාන යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං.
තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය, විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය කවරෙ යත්: නාමයෙක් ඇත. රූපයෙක්
ඇති, එහි නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි, මේ නාම යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චක්ඛායතනස්ස උපචයො
-පෙ- කායායතනස්ස උපචයො. යං වා
පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං,
ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං නාමං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතනයාගේ ඉපැද්මෙක්
…පෙ… කායායතනයාගේ ඉපැද්මෙක්
වේ ද, යළි අන්ය වූ ද චිත්තජ වූ චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුත්ථාන වූ යම් රූපයෙක් හෝ ඇද්ද, මේ රූප යයි කියනු
ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද, මේ රූපය ද යන මේ විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාම යයි කියනු ලැබේ.
නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමසම්පයුත්තං ඡට්ඨායතනන්ති: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං
නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං.
නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය යනු: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි
නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි, මේ නාම යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං රූපං: චත්තාරො ච මහාභූතා, යඤ්ච රූපං නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු වත්තති, ඉදං
වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං.
එහි රූපය කවරෙ යත්: සතර මහාභූතයෝ ද, යම් රූපයකුත් නිසා මනෝවිඥාන ධාතුව පවතී ද, මේ රූප යයි
කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද, මේ රූපය ද, යන මේ නාමරූප යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමසම්පයුත්තං ඡට්ඨායතනං: චක්ඛායතනං
-පෙ- මනායතනං, ඉදං වුච්චති නාමරූපපච්චයා සළායතනං නාමසම්පයුත්තං ඡට්ඨායතනං.
එහි නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය, නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතන ය
…පෙ… මනායතන යි, මේ නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතන යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනනසම්පයුත්තො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා
සමඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො
-පෙ- තෙන
වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක්
ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන්
ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශයයි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි: “එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති” යි.
සම්ප්රයුක්තචතුෂ්ක යි.
අඤ්ඤමඤ්ඤචතුක්කං 1 වාරය
383. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං
නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො
ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං, ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො, වෙදනාපච්චයා තණ්හා
තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා
ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
383. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් ද අවිද්යාව වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් ද සංස්කාරය
වෙයි. විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ද විඥානය වෙයි. නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ද නාමය වෙයි. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ද ෂෂ්ඨායතනය
වෙයි. ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ද ස්පර්ශය වෙයි. වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව
වෙයි, තෘෂ්ණා ප්රත්යයෙන් ද වේදනාව වෙයි. තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් ද තෘෂ්ණාව
වෙයි. උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාති ප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ
සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් නො දැන්මෙක් නො දැක්මෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො. තත්ථ කතමා සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො අකුසලමූලං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද,
මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර යයි කියනු ලැබේ. එහි සංස්කාර ප්රත්යයෙන් ද අවිද්යාව කවර යත්: යම්
අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ
සංස්කාරප්රත්යයෙන් ද අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං. තත්ථ කතමො විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා
සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන යයි කියනු ලැබේ. එහි
විඥානප්රත්යයෙන් ද සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ විඥානප්රත්යයෙන්
ද සංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං
වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං. තත්ථ කතමං නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි, මේ
විඥානප්රත්යයෙන් නාම යයි කියනු ලැබේ, එහි නාම ප්රත්යයන් ද විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක්
මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමප්රත්යයෙන් ද විඥාන යයි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං. තත්ථ කතමං ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො
සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමං.
එහි නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන යයි කියනු ලැබේ, එහි
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙනු දු නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි, මේ
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙනුදු නාම යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො. තත්ථ කතමං ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශාකාරයෙක්
සංස්පර්ශාකාරයෙක් ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශයයි කියනු ලැබේ. එහි
ස්පර්ශප්රත්යයෙනු දු ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප
වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨායතන යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා. තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා’පි
ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව කවර යත්: යම් චෛතසික වූ සාතයෙක් චෛතසික වූ සුඛයෙක්
චේතෝසම්ඵස්සජ සාත - සුඛ - වේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵසස්ජ සාත - සුඛ - වේදනායෙක් වේ ද, මේ ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
වේදනා යයි කියනු ලැබේ. එහි වේදනාප්රත්යයෙනු දු ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශාකාරයෙක්
සංස්පර්ශාකාරයෙක් ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ වේදනා ප්රත්යයෙනු දු ස්පර්ශ යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා වෙදනාපච්චයා තණ්හා: යො රාගො සාරාගො
-පෙ- චිත්තස්ස සාරාගො,
අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා තණ්හා. තත්ථ කතමා තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා: යං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං
චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව කවර යත්: යම් රාගයෙක් බලවත් රාගයෙක්
…පෙ…
චිත්තයාගේ බලවත් රාගයෙක් වේ ද, මේ වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණා යි කියනු ලැබේ. එහි තෘෂ්ණාප්රත්යයෙනුදු වේදනාව
කවර යත්: යම් චෛතසික වූ සාතයෙක් චෛතසික වූ සුඛයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ සාත - සුඛ - වේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ සාත -
සුඛ - වේදනායෙක් වේ ද, මේ තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් ද වේදනා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං තණ්හාපච්චයා උපාදානං: යා දිට්ඨි දිට්ඨිගතං
-පෙ- තිත්ථායතනං
විපරියෙසගාහො, ඉදං වුච්චති තණ්හාපච්චයා උපාදානං. තත්ථ කතමා උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා, යො රාගො
-පෙ- චිත්තස්ස සාරාගො, අයං වුච්චති උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා.
එහි තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය කවරෙ යත්: යම් දෘෂ්ටියක් දෘෂ්ටිගතයෙක්
…පෙ…
තීර්ත්ථායතනයෙක් විපරීතග්රාහයෙක් වේ ද, මේ තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදාන යයි කියනු ලැබේ.
එහිඋපාදානප්රත්යයනුදු තෘෂ්ණාව කවර යත්: යම් රාගයෙක්
…පෙ… චිත්තයාගේ බලවත් රාගයෙක් වේ
ද, මේ උපාදානප්රත්යයෙනුදු තෘෂ්ණා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො උපාදානපච්චයා භවො: ඨපෙත්ථා උපාදානං, වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති උපාදානපච්චයා භවො.
එහි උපාදානප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: උපාදානය තබා වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි, මේ උපාදානප්රත්යයෙන් භවය යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා භවපච්චයා ජාති: යා තෙසං තෙසං ධම්මානං ජාති සඤ්ජාති නිබ්බත්ති අභිනිබ්බත්ති
පාතුභාවො, අයං වුච්චති භවපච්චයා ජාති.
එහි භවප්රත්යයෙන් ජාතිය කවර යත්: ඒ ඒ ධර්මයන්ගේ යම් ජාතියෙක් සංජාතියෙක් නිර්වෘතියෙක්
අභිනිර්වෘතියෙක් ප්රාදුර්භාවයෙක් වේ ද, මේ භවප්රත්යයෙන් ජාති යයි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං ජාතිපච්චයා ජරාමරණං: අත්ථි ජරා අත්ථි මරණං. තත්ථ කතමා ජරා: යා තෙසං තෙසං
ධම්මානං ජරා ජීරණතා ආයුනො සංහානි, අයං වුච්චති ජරා. තත්ථ කතමං මරණං: යො තෙසං තෙසං ධම්මානං ඛයො වායො භෙදො
පරිභෙදො අනිච්චතා අන්තරධානං, ඉදං වුච්චති මරණං. ඉති අයඤ්ච ජරා ඉදඤ්ච මරණං, ඉදං වුච්චති ජාතිපච්චයා
ජරාමරණං.
එහි ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ කවරෙ යත්: ජරායෙක් ඇත, මරණයෙක් ඇති. එහි ජරා කවර යත්: ඒ ඒ
ධර්මයන්ගේ යම් ජරාවක් දිරන බවෙක් ආයුෂයාගේ පිරිහීමෙක් වේ ද, මේ ජරා යි කියනු ලැබේ. එහි මරණ කවරෙ යත්: ඒ ඒ
ධර්මයන්ගේ යම් ක්ෂය වීමෙක් ව්යය වීමෙක් භෙදයෙක් පරිභේදයෙක් අනිත්යතායෙක් අන්තර්ධානයෙක් වේ ද, මේ මරණ යි
කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ ජරාව ද, මේ මරණය ද යන මේ ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ යි කියනු ලැබේ.
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සඞ්ගති හොති, සමාගමො හොති, සමොධානං හොති, පාතුභාවො හොති, තෙන වුච්චති “එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී”ති.
“එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති” යනු: මෙසේ මේ සියලු දුඃඛසමූහයාගේ එක්වීම
වෙයි, සමාගමය වෙයි, සමවධානය වෙයි, ප්රාදුර්භාවය වේ. එයින් කියනු ලැබෙයි: “එවමෙතස්ස කේවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති” යී.
අඤ්ඤමඤ්ඤචතුක්කං 2 වාරය
384. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං
නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං, නාමපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයා’පි නාමං, ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි
ඵස්සො, වෙදනාපච්චයා තණ්හා තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා. තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා,
උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොති.
384. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් ද අවිද්යාව වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් ද සංස්කාරය
වෙයි, විඥාන ප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ද විඥානය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ද නාමය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනා ප්රත්යයෙන් ද ස්පර්ශය වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් ද වේදනාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි,
උපාදානප්රත්යයෙන් ද තෘෂ්ණාව වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් නො දැන්මෙක් නො දැක්මෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහ සඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: තත්ථ කතමා සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො අකුසලමූලං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද,
මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර යි කියනු ලැබේ. එහි සංස්කාර ප්රත්යයෙන් ද අවිද්යාව කවර යත්: යම් නො
දැන්මෙක් නො දැක්මෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ
සංස්කාරප්රත්යයෙන් ද අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං. තත්ථ කතමො විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, යා චෙතනා
සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය යි කියනු ලැබේ. එහි
විඥානප්රත්යයෙන් ද සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ විඥානප්රත්යයෙන්
ද සංස්කාර යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං
වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං. තත්ථ කතමං නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ
විඥානප්රත්යයෙන් නාම යයි කියනු ලැබේ. එහි නාමප්රත්යයෙන් ද විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක්
මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමප්රත්යයෙන් ද විඥාන යි කියනු
ලැබේ.
නාමපච්චයා ඵස්සොති: තත්ථ කතමං නාමං: ඨපෙත්වා ඵස්සං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං. තත්ථ කතමො නාමපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා
සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති නාමපච්චයා ඵස්සො. තත්ථ කතමං ඵස්සපච්චයා’පි නාමං:
වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති ඵස්සපච්චයා’පි නාමං
-පෙ- තෙන වුච්චති “එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී”ති.
නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය යනු: එහි නාම කවරෙ යත්: ස්පර්ශය තබා වේදනා ස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි, මේ නාම යයි කියනු ලැබේ. එහි නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම්
ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ
නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ යයි කියනු ලැබේ. එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ද නාම කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය
සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි, මේ ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ද නාම යයි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් “එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති” යි කියනු ලැබේ.
අඤ්ඤමඤ්ඤචතුක්කං 3 වාරය
385. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා
නාමරූපං නාමරූපපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං, නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමරූපං,
ඡට්ඨායයතනපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං, ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො,
වෙදනාපච්චයා තණ්හා තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා. තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා, උපාදානපච්චයා
භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
385. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් ද අවිද්යාව වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් ද සංස්කාරය
වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ද විඥානය වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය
වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ද නාමරූපය වෙයි, ෂෂ්ඨාතයනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ද
ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ද වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන්
තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් ද
තෘෂ්ණාව වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි. මෙසේ
මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් නො දැන්මෙක් නො දැක්මෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො. තත්ථ කතමා සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො අකුසලමූලං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද,
මේ අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර යි කියනු ලැබේ. එහි සංස්කාර ප්රත්යයෙන් ද අවිද්යා කවර යත්: යම් නො
දැන්මෙක් නො දැක්මෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ
සංස්කාරප්රත්යයෙන් ද අවිද්යා යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං. තත්ථ කතමො විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, යා චෙතනා
සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් සිතෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන යි කියනු ලැබේ. එහි විඥානප්රත්යයෙන්
ද සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ විඥාන ප්රත්යයෙන් ද සංස්කාර යි
කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං නාමං:
වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං. තත්ථ කතමං රූපං. චක්ඛායතනස්ස උපචයො
-පෙ- කායායතනස්ස උපචයො යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං
චිත්තසමුට්ඨානං, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං, ඉදංච රූපං, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං.
නාමරූපපච්චයාපි විඤ්ඤාණන්ති, අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං, තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං, තත්ථ කතමං රූපං: යං රූපං නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු වත්තති, ඉදං
වුච්චති රූපං, ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං: තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයාපි විඤ්ඤාණං:
යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු ඉදං වුච්චති නාමරූපපච්චයා’පි
විඤ්ඤාණං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය කවරෙ යත්: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්:
වේදනාස්කන්ධ ය, සංඥාස්කන්ධ ය, සංස්කාරස්කන්ධ යි, මේ ‘නාම’ යි කියනු ලැබේ. එහි රූපය කවරෙ යත්:
චක්ෂුරායතනයාගේ ඉපැද්මෙක්
…පෙ… කායායතනයාගේ ඉපැද්මෙක් වේ ද, යළි අන්ය වූ ද චිත්තජ වූ
චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුත්ථාන වූ යම් රූපයෙක් හෝ ඇද්ද, මේ ‘රූප’ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය දැ
යි මේ විඥානප්රත්යයෙන් ‘නාමරූප’ යි කියනු ලැබේ. නාමරූප ප්රත්යයෙන් ද විඥාන යනු: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක්
ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය, සංඥාස්කන්ධ ය, සංස්කාරස්කන්ධ යි, මේ නාම යයි කියනු ලැබේ. එහි
රූපය කවරෙ යත්: යම් රූපයක් නිසා මනෝවිඥානධාතුව පවතී ද මේ රූප යයි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය දැ යි
මේ නාමරූප යි කියනු ලැබේ. එහි නාමරූපප්රත්යයෙන් ද විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමරූපප්රත්යයෙන් ද විඥාන යි කියනු ලැබේ.
නාමරූපච්චයා ඡට්ඨායතනන්ති, අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො
සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං. තත්ථ කතමං රූපං: යං රූපං නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු
වත්තති, ඉදං වුච්චති රූපං, ඉති ඉදඤ්ච නාමං, ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං. තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයා
ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති
නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං. තත්ථ කතමං ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමරූපං: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං
නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං. තත්ථ කතමං රූපං :
චක්ඛායතනස්ස උපචයො
-පෙ- කායායතනස්ස උපචයො, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං
චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං, ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයාපි නාමරූපං.
නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන යනු: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ
ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි, මේ නාම යයි කියනු ලැබේ. එහි රූපය කවරෙ යත්: යම් රූපයක් නිසා
මනෝවිඥානධාතුව පවතී ද, මේ ‘රූප’ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය දැ යි මේ ‘නාමරූප’ යි කියනු ලැබේ.
එහි නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප
වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන යි කියනු ලැබේ. එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ද
නාමරූපය කවර යත්: නාමයෙක් ඇත. රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්:වේදනාස්කන්ධය, සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ
යි, මේ ‘නාම’ යයි කියනු ලැබේ. එහි රූපය කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතනාගේ ඉපැද්මෙක්
…පෙ…
කායායතනයාගේ ඉපැද්මෙක් වේ ද, යළි අන්ය වූ ද චිත්තජ වූ චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුත්ථාන වූ යම් රූපයෙක් හෝ
ඇද්ද, මේ ‘රූප’ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය දැ යි මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ද නාමරූප යයි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: තත්ථ කතමං ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශාකාරයෙක් මොනොවට ස්පර්ශ
කරන අයුරෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ යි කියනු ලැබේ. එහි
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ද ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප
වූ මනෝවිඥාන ධාතුයෙක් වේ ද, මේ ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ද ෂෂ්ඨායතන යයි කියනු ලැබේ. එහෙයින් කියනු ලැබෙයි:
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
අඤ්ඤමඤ්ඤචතුක්කං 4 වාරය
386. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා
නාමරූපං නාමරූපපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං, නාමරූපපච්චයා සළායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමරූපං, ඡට්ඨායතනපච්චයා
ඵස්සො ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං1, ඵස්සපච්චයා වෙදනා වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො, වෙදනාපච්චයා තණ්හා
තණ්හාපච්චයා’පි වෙදනා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං උපාදානපච්චයා’පි තණ්හා, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා
ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
386. එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් ද අවිද්යාව වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් ද සංස්කාරය
වෙයි. විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ද විඥාන වෙයි. නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතන වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ද නාමරූපවෙයි. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ද ෂෂ්ඨායතනය
වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන්වේදනාව වෙයි,වේදනාප්රත්යයෙන් ද ස්පර්ශය වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි,
තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් දවේදනාව වෙයි. තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි, උපාදානප්රත්යයෙන් ද තෘෂ්ණාව වෙයි,
උපාදානප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වෙයි, මෙසේ මේ සියලු
දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් අඥානයෙක්
…පෙ… අදර්ශනයෙක් ...
අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ ‘අවිද්යා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සංචෙතනා චෙතයිතත්තං2 අයං වුච්චති අවිජ්ජා
පච්චයා සඞ්ඛාරො: තත්ථ කතමා සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ-
අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො අකුසලමූලං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා’පි අවිජ්ජා.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද මේ
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර යි කියනු ලැබේ. එහි සංස්කාර ප්රත්යයෙනුදු අවිද්යා කවර යත්: යම් අඥානයෙක්
අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ
‘සංස්කාරප්රත්යයෙනුදු අවිද්යා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, තත්ථ කතමො විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා
සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං,2 අයං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන යයි කියනු ලැබේ. එහි
විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං නාමං:
වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං. තත්ථ කතමං රූපං: චක්ඛායතනස්ස උපචයො
-පෙ- කායායතනස්ස උපචයො, යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං චිත්තහෙතුකං
චිත්තසමුට්ඨානං, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදං ච රූපං, ඉදං වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමරූපං.
නාමරූපපච්චයා’පි විඤ්ඤාණන්ති: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො
සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං. තත්ථ කතමං රූපං: යං රූපං නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු
වත්තති, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං. තත්ථ කතමං
නාමරූපපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං
වුච්චති නාමරූපපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප කවරෙ යත්: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්:
වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ ‘නාම’ යි කියනු ලැබේ. එහි රූපය කවරෙ යත්:
චක්ෂුරායතනයාගේ ඉපැද්මෙක්
…පෙ… කායායතනයාගේ ඉපැද්මෙක් වේ ද, යළි අන්ය වූ ද චිත්තජ වූ
චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුත්ථාන වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, මේ ‘රූප’ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය දැ යි
මේ ‘විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූප’ යි කියනු ලැබේ. නාමරූප ප්රත්යයෙනුදු විඥාන යනු: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති,
එහි නාම කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ ‘නාම’ යි කියනු ලැබේ. එහි රූපය කවරෙ
යත්: යම් රූපයක් නිසා මනෝවිඥානධාතුව පවතී ද, මේ ‘රූප’ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය දැ යි මේ
‘නාමරූප’ යි කියනු ලැබේ. එහි නාමරූපප්රත්යයෙනුද විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘නාමරූපප්රත්යයෙනුදු විඥාන’ යි කියනු
ලැබේ.
නාමරූපච්චයා සළායතනන්ති: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො
සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං. තත්ථ කතමං රූපං: චත්තාරො ච මහාභූතා, යඤ්ච රූපං
නිස්සාය මනොවිඤ්ඤාණධාතු වත්තති, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති නාමරූපං.
තත්ථ කතමං නාමරූපපච්චයා සළායතනං: චක්ඛායතනං සොතායතනං ඝානායතනං ජිව්හායතනං කායායතනං මනායතනං, ඉදං
වුච්චති නාමරූපපච්චයා සළායතනං. තත්ථ කතමං ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමරූපං: අත්ථි නාමං, අත්ථි රූපං. තත්ථ
කතමං නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං වුච්චති නාමං. තත්ථ කතමං රූපං.
චක්ඛායතනස්ස උපචයො
-පෙ- කායායතනස්ස උපචයො යං වා පනඤ්ඤම්පි අත්ථි රූපං චිත්තජං
චිත්තහෙතුකං චිත්තසමුට්ඨානං, ඉදං වුච්චති රූපං. ඉති ඉදඤ්ච නාමං ඉදඤ්ච රූපං, ඉදං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමරූපං.
නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතන යනු: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය
සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ ‘නාම’ යි කියනු ලැබේ. එහි රූපය කවරෙ යත්: සතර මහාභූතයෝ ද යම් රූපයකුත්
නිසා මනෝවිඥානධාතුව පවතී ද (එදැ යි) මේ ‘රූප’ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය දැ යි මේ ‘නාමරූප’ යි
කියනු ලැබේ. එහි නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතන කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතන ය ශ්රෝත්රායතන ය ඝ්රාණායතන ය ජිහ්වායතන
ය කායායතන ය මනායතන යි. මේ ‘නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතන’ යි කියනු ලැබේ. එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙනුදු නාමරූපය
කවරෙ යත්: නාමයෙක් ඇත, රූපයෙක් ඇති. එහි නාම කවර යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ
‘නාම’ යි කියනු ලැබේ. එහි රූපය කවරෙ යත්: චක්ෂුරායතනයාගේ ඉපැද්මෙක්
…පෙ… කායායතනයාගේ
ඉපැද්මෙක් වේ ද, යළි අන්ය වූ ද චිත්තජ වූ චිත්තහේතුක වූ චිත්තසමුත්ථාන වූ යම් රූපයෙක් ඇද්ද, මේ ‘රූප’ යි
කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ නාමය ද මේ රූපය දැ යි මේ ‘ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙනුදු නාමරූප’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො. තත්ථ කතමං ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය කවරෙ යත්: යම් පහසෙක් පහස්නා අයුරෙක් මොනොවට පහස්නා
අයුරෙක් මොනොවට පහස්නා ලද බවෙක් වේ ද, මේ ‘ෂෂ්ඨායතන ප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය’ යි කියනු ලැබේ. එහි
ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ… තදනුරූප
වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨායතන’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා
-පෙ- තෙන
වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එහි ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ කවර යත්: යම් චෛතසික වූ සාතයෙක් චෛතසික වූ සුඛයෙක්
චේතෝසම්ඵස්සජ වූ සාතසුඛවේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ වූ සාත සුඛ වේදනාවක් වේ ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’
යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එව මෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ
හොති’ යි.
අන්යෝන්යචතුෂ්ක යි.
01 අකුසල නිද්දෙසො (සිත් 12)
(02) 1/1 සෝමනස්ස සහගත දිට්ඨිගත සම්පයුත්ත සසංඛාරික චිත්තය 387
(03) 1/1 සෝමනස්ස සහගත දිට්ඨිගත විප්පයුත්තත අසංඛාරික චිත්තය 387
(04) 1/1 සෝමනස්ස සහගත දිට්ඨිගත විප්පයුත්තත සසංඛාරික චිත්තය 387
387. කතමෙ ධම්මා අකුසලා: යස්මිං සමයෙ අකුසලං
චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ-
සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං
-පෙ- සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං
සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා, යං යං වා පනාරබ්භ තස්මිං සමයෙ
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා අධිමොක්ඛො,1
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොති.
Note: https://tipitaka.app/?a=2b5-234-si
280.කතමෙ ධම්මා අකුසලා? යස්මිං සමයෙ අකුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං
සසඞ්ඛාරෙන…පෙ… සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා…පෙ… සොමනස්සසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං
සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා යං
යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා
ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා අධිමොක්ඛො,
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
387. අකුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක සොම්නස් සහගත
වූ දෘෂ්ටිගත සම්ප්රයුක්ත වූ අකුශලචිත්තය සංස්කාර සහිත ව උපදනේ වේ ද,
…පෙ… සොම්නස් සහගත
වූ දෘෂ්ටිගතවිප්රයුක්ත වූ
…පෙ… රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන
වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ සොම්නස් සහගත වූ දෘෂ්ටිගතවිප්රයුක්ත වූ (අකුශලචිත්තය) සංස්කාර සහිතව
උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි. සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු
දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
388. තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා.
388. එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් අඥානයෙක්
අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ ‘අවිද්යා’ යි
කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ-එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද,
මේ ‘අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… තත්ථ කතමො තණ්හාපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො1 අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා,
අයං වුච්චති තණ්හාපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් අධිමෝක්ෂයෙක් (අරමුණෙහි
නිෂ්චයෙක්) අධිමොක්ෂාකාරයෙක් එහි අධිමුක්ත බවෙක් වේ ද, මේ ‘තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන වුච්චති
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි. මේ අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් ‘භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(05) 1/1 උපේක්ඛා සහගත දිට්ඨිගත සම්පයුත්ත අසංඛාරික චිත්තය 389
389. කතමෙ2 ධම්මා අකුසලා: යස්මිං සමයෙ අකුසලං
චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා
-පෙ-
ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
තණ්හා, තණ්හාපච්චයා උපාදානං, උපාදානපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
389. අකුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂා සහගත වූ දෘෂ්ටිගත
සම්ප්රයුක්ත වූ අකුසල්සිත උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන්
විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන ය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය
වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් උපාදානය වෙයි,
උපාදාන ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මෙ සියලු
දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
390. තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා
-පෙ- තත්ථ
කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා
අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
390. එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් අඥානයෙක්
අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක් මෝහ සඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ ‘අවිද්යා’ යි
කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: චෛතසික වූ නො ම සාත වූ අසාත නො
වූ චිත්තසංස්පර්ශයෙන් උපන් නො දුක් නො සුව වූ යම් වේදයිතයෙක් චිත්තසංස්පර්ශයෙන් උපන් උපේක්ෂාවේදනාවක් වේ
ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(06) 1/1 උපේක්ඛා සහගත දිට්ඨිගත සම්පයුත්ත සසංඛාරික චිත්තය 391
(07) 1/1 උපේක්ඛා සහගත දිට්ඨිගත විප්පයුත්ත අසංඛාරික චිත්තය 391
(08) 1/1 උපේක්ඛා සහගත දිට්ඨිගත විප්පයුත්ත සසංඛාරික චිත්තය 391
391. කතමෙ ධම්මා අකුසලා: යස්මිං සමයෙ අකුසලං
චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං දිට්ඨිගතසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ-
උපෙක්ඛාසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතං දිට්ඨිගතවිප්පයුත්තං
සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා, යං යං වා පනාරබ්භ තස්මිං සමයෙ
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා තණ්හා, තණ්හාපච්චයා අධිමොක්ඛො,
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොති.
391. අකුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක උපේක්ෂා සහගත
වූ දෘෂ්ටිගත සම්ප්රයුක්ත වූ අකුශලචිත්තය සංස්කාර සහිත ව උපදනේ වේ ද
…පෙ… උපේක්ෂා සහගත
වූ දෘෂ්ටිගතවිප්රයුක්ත වූ
…පෙ… රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන
වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂා සහගත වූ දෘෂ්ටිගතවිප්රයුක්ත වූ (අකුශලචිත්තය) සංස්කාර සහිත ව
උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් තෘෂ්ණාව වෙයි, තෘෂ්ණාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු
දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා:
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි අවිද්යා කවර යත්:
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(09) 1/1 දෝමනස්ස සහගත පටිඝ සම්පයුත්ත අසංඛාරික චිත්තය 392
(10) 1/1 දෝමනස්ස සහගත පටිඝ සම්පයුත්ත සසංඛාරික චිත්තය 392
392. කතමෙ ධම්මා අකුසලා: යස්මිං සමයෙ අකුසලං
චිත්තං උප්පන්නං හොති දොමනස්සසහගතං පටිඝසම්පයුත්තං
-පෙ- දොමනස්සසහගතං
පටිඝසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා, යං යං වා පනාරබ්භ,
තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා
ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පටිඝං, පටිඝපච්චයා අධිමොක්ඛො,
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොති.
392. අකුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක දොම්නස්
සහගියා වූ ප්රතිඝසම්ප්රයුක්ත වූ අකුසල්සිත උපදනේ වේ ද,
…පෙ… රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ දොම්නස් සහගියා වූ
ප්රතිඝසම්ප්රයුක්ත වූ (අකුසල්සිත) සංස්කාර සහිත ව (උපදනේ වේ ද,) එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය
වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රතිඝය වෙයි,
ප්රතිඝප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂ ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා
-පෙ-එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහ සඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ ‘අවිද්යා’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං අසාතං චෙතසිකං දුක්ඛං චෙතොසම්ඵස්සජං අසාතං
දුක්ඛං වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: යම් චෛතසික වූ අසාතයෙක් චෛතසික වූ දුඃඛයෙක්
චිත්තසංස්පර්ශයෙන් උපන් අසාත වූ දුඃඛ වූ වේදයිතයෙක් චිත්ත සංස්පර්ශයෙන් උපන් අසාත වූ දුඃඛ වූ වේදනාවක් වේ
ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං වෙදනාපච්චයා පටිඝං: යො චිත්තස්ස ආඝාතො පටිඝාතො පටිඝං පටිවිරොධො කොපො පකොපො
සම්පකොපො දොසො පදොසො සම්පදොසො චිත්තස්ස ව්යාපත්ති මනොපදොසො කොධො කුජ්ඣනා කුජ්ඣිතත්තං දොසො දුස්සනා
දුස්සිතත්තං ව්යාපත්ති ව්යාපජ්ජනා ව්යාපජ්ජිතත්තං විරොධො පටිවිරොධො චණ්ඩික්කං අසුරොපො අනත්තමනතා
චිත්තස්ස, ඉදං වුච්චති වෙදනාපච්චයා පටිඝං.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රතිඝ කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් ආඝාතයෙක් බලවත් ආඝාතයෙක් ප්රතිඝයෙක්
ප්රතිවිරෝධයෙක් කෝපයෙක් ප්රකෝපයෙක් සම්ප්රකෝපයෙක් ද්වේෂයෙක් ප්රද්දේවෂයෙක් සම්ප්රද්වේෂයෙක් චිත්තයාගේ
විපන්න බවෙක් චිත්තප්රදෝෂයෙක් ක්රෝධයෙක් ක්රෝධාකාරයෙක් කිපුණු බවෙක් ද්වේෂයෙක් ද්වේෂාකාරයෙක් ද්විෂ්ට
බවෙක් විපරීත බවෙක් විපරීතාකාරයෙක් විරෝධයෙක් ප්රතිවිරෝධයෙක් සැඩ බවෙක් නො පිරිපුන් වචන ඇති බවෙක්
චිත්තයාගේ නො සතුටු බවෙක් වේ ද, මේ ‘වේදනා ප්රත්යයෙන් ප්රතිඝ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො පටිඝපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා, අයං
වුච්චති පටිඝපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි ප්රතිඝප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් අධිමෝක්ෂයෙක් අධිමොක්ෂාකාරයෙක්
අරමුණෙහි අධිමුක්ත බවෙක් වේ ද, මේ ‘ප්රතිඝප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන වුච්චති
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(11) 1/1 උපෙක්ඛා සහගත විචිකිච්ඡා සම්පයුත්ත චිත්තය 393
393. කතමෙ ධම්මා අකුසලා: යස්මිං සමයෙ අකුසලං
චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං විචිකිච්ඡාසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා
-පෙ-
ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
විචිකිච්ඡා, විකිච්ඡාපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
393. අකුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂා සහගත වූ විචිකිත්සා
සම්ප්රයුක්ත වූ අකුශලචිත්තය උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන්
විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය
වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනා ප්රත්යයන් විචිකිත්සාව වෙයි, චිචිකිත්සාප්රත්යයෙන් භවය
වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා
-පෙ-එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහසඞ්ඛ්යාත අකුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ ‘අවිද්යා’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: චෛතසික වූ නො ම සාත වූ අසාත නො වූ සිත්පහසින් උපන් නො
දුක් නොසුව වූ යම් වේදයිතයෙක් සිත්පහසින් උපන් නො දුක් නො සුව වේදනාවක් වේ ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා වෙදනාපච්චයා විචිකිච්ඡා: යා කඞ්ඛා කඞ්ඛායනා කඞ්ඛායිතත්තං විමති විචිකිච්ඡා
ද්වෙළ්හකං ද්වෙධාපථො සංසයො අනෙකංසගාහො ආසප්පනා පරිසප්පනා අපරියොගාහනා ථම්භිතත්තං චිත්තස්ස
මනොවිලෙඛො, අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා විචිකිච්ඡා.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් විචිකිත්සා කවර යත්: යම් සැකයෙක් සැක කරන අයුරෙක් සැක කළ බවෙක්
විමතියෙක් විචිකිත්සායෙක් ද්වෙළ්හකයෙක් ද්විධාපථයෙක් සංශයෙක් අනෛකාන්තග්රාහයෙක් (අරමුණෙන්) බැහැර යෑමෙක්
(අරමුණ) අවට හැසිරීමෙක් (අරමුණට) නො බැසගැන්මෙක් චිත්තයාගේ තද බවෙක් මනෝවිලේඛයෙක් වේ ද, මේ
‘වේදනාප්රත්යයෙන් විචිකිත්සා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො විචිකිච්ඡාපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා විචිකිච්ඡං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති විචිකිච්ඡාපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන
වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි විචිකිත්සාප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: විචිකිත්සාව තබා වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘විචිකිත්සාප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(11) 1/1 උපෙක්ඛා සහගත උද්ධච්ච සම්පයුත්ත චිත්තය 394
394. කතමෙ ධම්මා අකුසලා: යස්මිං සමයෙ අකුසලං
චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං උද්ධච්චසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා
-පෙ-
ධම්මාරම්මණං වා, යං යං වා පනාරබ්භ තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
උද්ධච්චං, උද්ධච්චපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
394. අකුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂා සහගත වූ ඖද්ධත්ය
සම්ප්රයුක්ත වූ අකුසල්සිතෙක් උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන්
විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය
වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ඖද්ධත්ය වෙයි, ඖද්ධත්යප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය
වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ
සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමා අවිජ්ජා: යං අඤ්ඤාණං අදස්සනං
-පෙ- අවිජ්ජාලඞ්ගි මොහො
අකුසලමූලං, අයං වුච්චති අවිජ්ජා
-පෙ-එහි අවිද්යා කවර යත්: යම් අඥානයෙක් අදර්ශනයෙක්
…පෙ… අවිද්යාපරිඝයෙක්
මෝහ සඞ්ඛ්යාත අකුශල වූ මූලයෙක් වේ ද මේ ‘අවිද්යා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං නෙවසාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: චෛතසික වූ නො ම සාත වූ අසාත නො වූ චේතෝසම්ඵස්සයෙන්
උපන් අදුක්ඛමසුඛ වූ යම් වේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සයෙන් උපන් අදුක්ඛමසුඛ වූ වේදනාවක් වේ ද, මේ
‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං වෙදනාපච්චයා උද්ධච්චං: යං චිත්තස්ස උද්ධච්චං අවුපසමො චෙතසො වික්ඛෙපො
භන්තත්තං චිත්තස්ස, ඉදං වුච්චති වෙදනාපච්චයා උද්ධච්චං.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් ඖද්ධත්ය කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් ඖද්ධත්යයෙක් අව්යුපශමයෙක්
චිත්තයාගේ භ්රාන්ත බවෙක් වේ ද, මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් ඖද්ධත්ය’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො උද්ධච්චපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා,
අයං වුච්චති උද්ධච්චපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි ඖද්ධත්යප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය කවර යත්: චිත්තයාගේ යම් අධිමෝක්ෂයෙක් අධිමොක්ෂාකාරයෙක්
එහි අධිමුක්ත බවෙක් වේ ද, මේ ‘ඖද්ධත්යප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන වුච්චති
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘අධිමෝක්ෂත්යප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ. එහෙයින් කියනු ලැබෙයි.
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
අකුසල නිද්දෙසො.
අකුශලනිර්දේශ යි.
02 කුසල නිද්දෙසො (සිත් 21)
(31) 1/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණසම්පයුත්ත අසංඛාර චිත්තය 395
395. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං
කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා
-පෙ-
ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
395. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි, යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ සොම්නස් සහගත වූ
ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ කාමාවචර වූ කුශලචිත්තය උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන ය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂ ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
396. තත්ථ කතමෙ කුසලමූලා: අලොභො අදොසො අමොහො.
396. එහි කුශලමූලයෝ කවරහ යත්: අලෝභ ය, අද්වේෂ ය,
අමෝහ යි.
තත්ථ කතමො අලොභො: යො අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං
අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං, අයං වුච්චති අලොභො.
එහි අලෝභය කවරෙ යත්: යම් අලෝභයෙක් අලෝභාකාරයෙක් අලුබ්ධ බවෙක් නො ඇලීමෙක් නො ඇලෙන අයුරෙක් නො
ඇලුණු බවෙක් අනභිධ්යාවක් අලෝභ සඞ්ඛ්යාත කුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ ‘අලෝභ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අදොසො: යො අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං අව්යාපාදො අව්යාපජ්ජො අදොසො
කුසලමූලං, අයං වුච්චති අදොසො.
එහි අද්වේෂය කවරෙ යත්: යම් අද්වේෂයෙක් අද්වේෂාකාරයෙක් අද්විෂ්ට බවෙක් අව්යාපාදයෙක්
අව්යාපන්න බවෙක් අද්වේෂ සඞ්ඛ්යාත කුශල මූලයෙක් වේ ද, මේ අද්වේෂ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අමොහො: යා පඤ්ඤා පජානනා
-පෙ- අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි,
අයං වුච්චති අමොහො, ඉමෙ වුච්චන්ති කුසලමූලා.
එහි අමෝහ කවරෙ යත්: යම් ප්රඥාවක් ප්රජානනාකාරයෙක්
…පෙ… අමෝහයෙක්
ධර්මවිචයයෙක් සම්යග්දෘෂ්ටියක් වේ ද, මේ ‘අමෝහ’ යි කියනු ලැබේ. මොහු කුශලමූලයෝ යි කියනු ලැබෙත්.
තත්ථ කතමො කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො.
එහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
-පෙ- විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං
-පෙ- නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං
-පෙ- ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො
-පෙ- ඵස්සපච්චයා වෙදනා
-පෙ-එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන කවරෙ යත්:
…පෙ… විඥානප්රත්යයෙන් නාම කවරෙ
යත්:
…පෙ… නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන කවරෙ යත්:
…පෙ…
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ කවරෙ යත්:
…පෙ… ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්:
…පෙ… තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා පසාදො: යා සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො, අයං වුච්චති
වෙදනාපච්චයා පසාදො.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාද කවරෙ යත්: යම් හැදැහීමෙක් හදහන අයුරෙක් (අරමුණෙහි)
බැසැගැනීමෙක් අධිකප්රසාදයෙක් වේ ද, මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාද’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා, අයං
වුච්චති පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් අධිමෝක්ෂයෙක් අධිමොක්ෂාකාරයෙක්
එහි අධිමුක්ත බවෙක් වේ ද, මේ ‘ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යී කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන වුච්චති
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භව’ යී කියනු ලැබේ.
…පෙ…
එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(32) 1/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණසම්පයුත්ත සසංඛාර චිත්තය 397
(33) 1/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත අසංඛාර චිත්තය 397
(34) 1/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත සසංඛාර චිත්තය 397
397. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං
කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ-
සොමනස්සසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං
-පෙ- සොමනස්සසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන
රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා,
යං යං වා පනාරබ්භ තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං,
නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා
අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
397. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක සොම්නස් සහගත
වූ ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ කාමාවචරකුශලචිත්තය සංස්කාර සහිත ව උපදනේ වේ ද,
…පෙ… සොම්නස් සහගත
වූ ඥානවිප්රයුක්ත වූ
…පෙ… රූපාලම්බන වේවයි ශබ්දාලම්බන වේවයි ගන්ධාලම්බන වේවයි රසාලම්බන
වේවයි ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වේවයි ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ සොම්නස් සහගත වූ
ඥානවිප්රයුක්ත වූ (කාමාවචරකුශලචිත්තය) සංස්කාර සහිත ව (උපදනේ වේ ද), එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය
වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂ ප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමෙ කුසලමූලා: අලොභො අදොසො.
එහි කුශලමූලයෝ කවරහ යත්: අලෝභ ය අදෝෂ යි.
තත්ථ කතමො අලොභො: යො අලොභො අලුබ්භනා අලුබ්භිතත්තං අසාරාගො අසාරජ්ජනා අසාරජ්ජිතත්තං
අනභිජ්ඣා අලොභො කුසලමූලං, අයං වුච්චති අලොභො.
එහි අලෝභ කවරෙ යත්: යම් අලෝභයෙක් අලෝභාකාරයෙක් අලුබ්ධ බවෙක් නො ඇලීමෙක් නො ඇලෙන අයුරෙක් නො
ඇලුණු බවෙක් අනභිධ්යාවක් අලෝභ සඞ්ඛ්යාත කුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ ‘අලෝභ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අදොසො: යො අදොසො අදුස්සනා අදුස්සිතත්තං අව්යාපාදො අව්යාපජ්ජො අදොසො
කුසලමූලං, අයං වුච්චති අදොසො. ඉමෙ වුච්චන්ති කුසලමූලා.
එහි අදෝෂය කවරෙ යත්: යම් අදෝෂයෙක් අද්වේෂාකාරයෙක් අද්විෂ්ට බවෙක් අව්යාපාදයෙක් අව්යාපන්න
බවෙක් අදෝෂ සඞ්ඛ්යාත කුශලමූලයෙක් වේ ද, මේ ‘අදෝෂ’ යි කියනු ලැබේ. මොහු ‘කුශලමූලයෝ’ යි කියනු ලැබෙත්.
තත්ථ කතමො කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ-එහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා
-පෙ- තෙන
වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: යම් චෛතසික වූ සාතයෙක් චෛතසික වූ සුඛයෙක්
චේතෝසම්ඵස්සජ සාත - සුඛ වේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ සාත - සුඛ වේදනාවක් වේ ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’
යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ
හොතී’ යි.
(35) 1/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණසම්පයුත්ත අසංඛාර චිත්තය 398
(36) 1/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණසම්පයුත්ත සසංඛාර චිත්තය 398
398. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං
කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතං
ඤාණසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා
ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා, යං යං වා පනාරබ්භ තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
398. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක උපේක්ෂා සහගත
වූ ඥාන සම්ප්රයුක්ත වූ කාමාවචරකුශලචිත්තය උපදනේ වේ ද,
…පෙ… රූපාලම්බන වේවයි ශබ්දාලම්බන
වේවයි ගන්ධාලම්බන වේවයි රසාලම්බන වේවයි ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වේවයි ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක්
හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂා සහගත වූ ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ (කාමාවචරකුශලචිත්තය) සංස්කාර සහිත ව (උපදනේ වේ ද,) එසමයෙහි
කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමෙ කුසලමූලා: අලොභො අදොසො අමොහො
-පෙ- ඉමෙ වුච්චන්ති කුසලමූලා.
එහි කුශලමූලයෝ කවරහ යත්: අලෝභ ය අදෝෂ ය අමෝහ යි
…පෙ… මොහු ‘කුශලමූලයෝ’ යි
කියනු ලැබෙත්.
තත්ථ කතමො කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ-එහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ ය කියනු ලැබේ.
…පෙ… තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං නෙවසාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං
වෙදයිතං, චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා
-පෙ- තෙන
වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතීති.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන්වේදනා කවරෙ යත්: යම් චෛතසිකවූ නො ම සාතවූ අසාත නො වූ චේතෝසම්ඵස්සජ
අදුක්ඛමසුඛ වූ වේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ අදුක්ඛමසුඛවේදනායෙක් වේ ද, මේ ස්පර්ශප්රත්යයෙන්වේදනා යි කියනු
ලැබේ. ... එහෙයින් කියනු ලැබේ, ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොතී’ යි.
(37) 1/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත අසංඛාර චිත්තය 399
(38) 1/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත සසංඛාර චිත්තය 399
399. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං
කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතං
ඤාණවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා සද්දාරම්මණං වා ගන්ධාරම්මණං වා රසාරම්මණං වා
ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා ධම්මාරම්මණං වා, යං යං වා පනාරබ්භ තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
399. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක උපේක්ෂා සහගත
වූ ඥානවිප්රයුක්ත වූ
…පෙ… කාමාවචරකුශලචිත්තය උපදනේ වේ ද,
…පෙ…
රූපාලම්බන වේවයි ශබ්දාලමබ්න වේවයි ගන්ධාලම්බන වේවයි රසාලම්බන වේවයි ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වේවයි ධර්මාලම්බන
වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත ඥානවිප්රයුක්ත වූ (කාමාවචරකුශලචිත්තය) සසංස්කාර ව (උපදනේ
වේ ද,) එසමයෙහි කුශලමූල ප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන්
නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන්
භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමෙ කුසලමූලා: අලොභො අදොසො
-පෙ- ඉමෙ වුච්චන්ති කුසලමූලා.
එහි කුශලමූලයෝ කවරහ යත්: අලෝභ ය අදෝෂ යි.
…පෙ… මොහු ‘කුශලමූලයෝ’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමො කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතී’ති.
එහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි. ‘එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(55) 1/2 විතක්ක, විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා, සහිත පඨමජ්ඣාන කුසල
චිත්තය 400
400. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා
මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙ’ව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං1 උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං. තස්මිං
සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,2
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොති.
400. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපභවෝත්පත්තිය
පිණිස මාර්ගය වඩා ද, කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… පඨවිකසිණ සඞ්ඛ්යාත ප්රථමධ්යානයට පැමිණ
වෙසේ ද, එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන්
නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන්
භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමෙ කුසලමූලා: අලොභො අදොසො අමොහො
-පෙ- ඉමෙ වුච්චති කුසලමූලා
එහි කුශලමූලයෝ කවරහ යත්: අලෝභ ය අදෝස ය අමෝහ ය
…පෙ… මොහු කුශලමූලයෝ යි
කියනු ලැබෙත්.
තත්ථ කතමො කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතී’ති.
එහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(56) 1/2 විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත දුතියජ්ඣාන කුසල චිත්තය
401
(57) 1/2 පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත තතියජ්ඣාන කුසල චිත්තය 401
(58) 1/2 සුඛ, එකග්ගතා සහිත චතුත්ථජ්ඣාන කුසල චිත්තය 401
(59) 1/2 උපෙක්ඛා, එකග්ගතා සහිත පඤ්චමජ්ඣාන කුසල චිත්තය 401
401. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා
මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා
-පෙ- දුතියං ඣානං
-පෙ- තතියං ඣානං
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං
-පෙ- පඨමං ඣානං
-පෙ- පඤ්චමං ඣානං
උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං,
-පෙ- තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා
විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා,
වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
-පෙ- තෙන වුච්චති. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
401. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපභවෝත්පත්තිය
පිණිස මාර්ගය වඩා ද, විතර්කවිචාරයන්ගේ ව්යුපශමයෙන්
…පෙ… ද්විතීයධ්යානයට
…පෙ… තෘතීයධ්යානයට
…පෙ… චතුර්ත්ථධ්යානයට
…පෙ…
ප්රථමධ්යානයට
…පෙ… පඨවිකසිණ සඞ්ඛ්යාත වූ පඤ්චමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි
කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. ... එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(70) 1/2 ආකාසානඤ්චායතන කුසල චිත්තය 402-403
(71) 1/2 විඤ්ඤාණඤ්චායතන කුසල චිත්තය 402-403
(72) 1/2 ආකිඤ්චඤ්ඤායතන කුසල චිත්තය 402-403
(73) 1/2 නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන කුසල චිත්තය 402-403
(82) 1/2 සොතාපත්ති මග්ග චිත්තය 402-403
(83) 1/2 සකදාගාමි මග්ග චිත්තය 402-403
(84) 1/2 අනාගාමි මග්ග චිත්තය 402-403
(85) 1/2 අරහත්ත මග්ග චිත්තය 402-403
402-
403.
කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති
-පෙ- ලොකුත්තරං ඣානං
භාවෙති නිය්යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙ’ව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛාපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොති.
402-
403.
කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක අරූපභවෝත්පත්තිය පිණිස මාර්ගය වඩා ද
…පෙ… දෘෂ්ටිගතයන්ගේ
ප්රහාණය පිණිස ප්රථමභූමියට පැමිණීම පිණිස නෛර්ය්යාණික වූ අපචයගාමී වූ ලෝකෝත්තරධ්යානය වඩා ද, කාමයන්ගෙන්
වෙන් ව ම
…පෙ… දුක් වූ ප්රතිපත් ඇති දන්ධ වූ අභිඥා ඇති ප්රථමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද,
එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ ධර්මයන්ගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමෙ කුසලමූලා: අලොභො අදොසො අමොහො.
එහි කුශලමූලයෝ කවරහ යත්: අලෝභ ය අදෝස ය අමෝහ යි.
තත්ථ කතමො අලොභො
-පෙ- අදොසො
-පෙ- තත්ථ කතමො අමොහො: යා
පඤ්ඤා පජානනා
-පෙ- අමොහො ධම්මවිචයො සම්මාදිට්ඨි ධම්මවිචයසම්බොජ්ඣඞ්ගො මග්ගඞ්ගං
මග්ගපරියාපන්නං, අයං වුච්චති අමොහො. ඉමෙ වුච්චන්ති කුසලමූලා
එහි අලෝභ කවරෙ යත්:
…පෙ… අදෝෂ
…පෙ… එහි අමෝහ කවරෙ යත්:
මාර්ගාඞ්ග වූ මාර්ගපර්ය්යාපන්න වූ යම් ප්රඥාවක් ප්රජානනයෙක්
…පෙ… අමෝහයෙක්
ධර්මවිචයයෙක් සම්යග්දෘෂ්ටියක් ධර්මවිචයසම්බෝධ්යඞ්ගයෙක් වේ ද, මේ ‘අමෝහ’ යි කියනු ලැබේ. මොහු කුශලමූලයෝ
යි කියනු ලැබෙත්.
තත්ථ කතමො කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ-එහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං සාතං චෙතසිකං සුඛං චෙතොසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: යම් චෛතසික සාතයෙක් චෛතසික සුඛයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ
සාතසුඛවේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ සාතසුඛවේදනාවක් වේ ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා පසාදො: යා සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො, අයං වුච්චති
වෙදනාපච්චයා පසාදො.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාද කවරෙ යත්: යම් හැදැහීමෙක් හදහන අයුරෙක් (අරමුණෙහි) බැසගැන්මෙක්
අධිකප්රසාදයෙක් වේ ද, මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාද’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා, අයං
වුච්චති පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් අධිමෝක්ෂයෙක් අධිමොක්ෂාකාරයෙක්
එහි අධිමුක්ත බවෙක් වේ ද, මේ ‘ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො
-පෙ-එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි මේ ‘අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොතී’ති: එවමෙතෙසං ධම්මානං සඞ්ගති හොති, සමාගමො හොති, සමොධානං
හොති, පාතුභාවො හොති, තෙන වුච්චති එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොතී’ති.
‘එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයෝ හොති’ යනු මෙසේ මේ ධර්මයන්ගේ සඞ්ගතිය වෙයි, සමාගමය වෙයි, සමවධානය
වෙයි, පහළවීම වේ. එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයෝ හොති’ යි.
කුසල නිද්දෙසො.
කුශලනිර්දේශ යි.
03 අව්යාකතනිද්දෙසො (සිත් 29/7/20)
I. කුශලවිපාකසඞ්ඛාරමූලකය (සිත් 29)
(20) 1/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත චක්ඛු විඤ්ඤාණය 404
1 වාරය (පච්චයා)
404. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං
රූපාරම්මණං. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
404. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් උපේක්ෂා සහගත වූ රූපාලම්බන වූ විපාකචක්ෂුර්විඥානය උපදනේ වේ ද,
එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං අයං වුච්චති සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් චේතයිත බවෙක් වේ ද මේ ‘සංස්කාර’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු. ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් සිතෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ චක්ෂුර්විඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං
වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය, සංඥාස්කන්ධ ය, සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ
‘විඥානප්රත්යයෙන් නාම’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං.
එහි නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප චක්ෂුර්විඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශාකාරයෙක්
සංස්පර්ශාකාරයෙක් මොනොවට ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ‘ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: යම් චෛතසික වූ නො ම සාත වූ අසාත නො වූ
චේතෝසම්ඵස්සයෙන් උපන් නො දුක් නො සුව වූ වේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සජ වූ අදුක්ඛමසුඛවේදනාවක් වේ ද, මේ
‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා වෙදනං සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො
විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා භවො.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: වේදනාව තබා සංඥාස්කන්ධ ය, සංස්කාර ස්කන්ධ ය,
විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා භවපච්චයා ජාති: යා තෙසං1 ධම්මානං ජාති සඤ්ජාති නිබ්බත්ති අභිනිබ්බත්ති
පාතුභාවො, අයං වුච්චති භවපච්චයා ජාති.
එහි භවප්රත්යයෙන් ජාති කවර යත්: ඒ අරූපීධර්මයන්ගේ යම් ඉපැද්මෙක් මොනොවට ඉපැද්මෙක්
නිපැද්මෙක් වෙසෙසින් නිපැද්මෙක් වේ ද, මේ ‘භවප්රත්යයෙන් ජාති’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං ජාතිපච්චයා ජරාමරණං: අත්ථි ජරා අත්ථි මරණං. තත්ථ කතමා ජරා: යා තෙසං ධම්මානං
ජරා ජීරණතා ආයුනො සංහානි, අයං වුච්චති ජරා. තත්ථ කතමං මරණං: යො තෙසං ධම්මානං ඛයො වයො භෙදො පරිභෙදො
අනිච්චතා අන්තරධානං, ඉදං වුච්චති මරණං. ඉති අයඤ්ච ජරා ඉදඤ්ච මරණං. ඉදං වුච්චති ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එහි ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ කවරෙ යත්: ජරාවක් ඇත, මරණයෙක් ඇති. එහි ජරා කවර යත්: ඒ
ධර්මයන්ගේ යම් දිරීමෙක් දිරන බවෙක් ආයුෂයාගේ පිරිහීමෙක් වේ ද, මේ ‘ජරා’ යි කියනු ලැබේ. එහි මරණ කවරෙ යත්: ඒ
ධර්මයන්ගේ ක්ෂය වීමෙක් ගෙවීමෙක් බිඳීමෙක් හාත්පසින් බිඳීමෙක් අනිත්ය බවෙක් අතුරුදහන් වීමෙක් වේ ද, මේ
‘මරණ’ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ ජරාව ද මේ මරණය ද මේ ‘ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ’ යි කියනු ලැබේ.
‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති: එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සඞ්ගති හොති සමාගමො හොති සමොධානං හොති පාතුභවො හොති. තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යනු: මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සඞ්ගතිය
වෙයි, සමාගමය වෙයි, සමවධානය වෙයි ප්රාදුර්භාවය වේ. එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
2 වාරය (හේතු)
405. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරහෙතුකං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමහෙතුකං, ඡට්ඨායතනපච්චයා
ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා, වෙදනාපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා
ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
405. එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ
විඥානය වෙයි, විඥාන ප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමය වෙයි, නාම ප්රත්යයෙන් නාමහේතුක වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශහේතුක වූ වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ…
එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
3 වාරය (සම්පයුත්තචතුක්කං)
406. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා, වෙදනාපච්චයා භවො,
භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
406. එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන්
සංස්කාරසම්ප්රයුක්ත වූ විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන්
නාමසම්ප්රයුක්ත වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භව ප්රත්යයෙන්
ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
4 වාරය (අඤ්ඤමඤ්ඤචතුක්කං)
407. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං
ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමං, ඡට්ඨායතපච්චයා ඵස්සො ඵස්සපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං, ඵස්සපච්චයා වෙදනා
වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො, වෙදනාපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන
වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
407. එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙනුදු සංස්කාරය වේ. විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙනුදු විඥානය වේ.
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙනුදු නාමය වේ. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙනුදු ෂෂ්ඨායතනය වේ. ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙනුදු ස්පර්ශ වේ.
වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ…
එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(21) 1/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සොත විඤ්ඤාණය 408
(22) 1/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත ඝාණ විඤ්ඤාණය 408
(23) 1/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත ජිව්හා විඤ්ඤාණය 408
(24) 1/2 කුසල විපාක සුඛ සහගත කාය විඤ්ඤාණය 408
408. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සොතවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං
සද්දාරම්මණං
-පෙ- ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ගන්ධාරම්මණං
-පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රසාරම්මණං
-පෙ-
කායවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති සුඛසහගතං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
408. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් ශබ්දාලම්බන වූ උපේක්ෂා සහගත ශ්රෝත්රවිඥානය උපදනේ වේ ද,
…පෙ… ගන්ධාලම්බන වූ උපේක්ෂා සහගත ඝ්රාණවිඥානය උපදනේ වේ ද,
…පෙ…
රසාලම්බන වූ උපේක්ෂා සහගත ජිහ්වාවිඥානය උපදනේ වේ ද,
…පෙ… ස්පර්ශාලම්බන වූ සුඛසහගත වූ
කාය විඥානය උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතන ප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු
දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් චේතයිත බවෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාර’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
කායවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ කායවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං
වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ
‘විඥානප්රත්යයෙන් නාම’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
කායවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං.
එහි නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ කායවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයක් ස්පර්ශාකාරයෙක් මොනොවට ස්පර්ශ
කරන අයුරෙක් ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ‘ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං කායිකං සාතං කායිකං සුඛං කායසම්ඵස්සජං සාතං සුඛං වෙදයිතං
කායසම්ඵස්සජා සාතා සුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: යම් කායිකසාතයෙක් කායිකසුඛයෙක් කායසම්ඵස්සයෙන් උපන්
සාතසුඛවේදයිතයෙක් කායසම්ඵස්සජ සාතසුඛවේදනාවක් වේ ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා වෙදනං සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො
විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: වේදනාව තබා සංඥාස්කන්ධ ය, සංස්කාරස්කන්ධ ය,
විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(25) 1/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සම්පටිච්ඡන චිත්තය 409
409. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා
රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
409. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක කාමාවචර
කුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි,
…පෙ… ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වේවයි,
යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ විපාක වූ මනෝධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාර ප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතන ප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාර කවරෙ යත්: යම චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් චේතයිත බවෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාර’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූපමනෝධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො, ඉදං
වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාමය කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ
‘විඥානප්රත්යයෙන් නාම’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොධාතු, ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං.
එහි නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන කවරෙ යත්: යම් සිතෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූපමනෝධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං, අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශාකාරයෙක් මොනොවට ස්පර්ශ
කරන අයුරෙක් ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ‘ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං නෙවසාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවර යත්: යම් චෛතසික වූ නො ම සාත වූ අසාත නො වූ චේතෝසම්ඵස්සජ
වූ උපේක්ෂාවේදයිතයෙක්, චේතෝසම්ඵස්සජ අදුක්ඛමසුඛ වේදනාවක් වේ ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා, අයං
වුච්චති වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් අධිමෝක්ෂයෙක් අධිමොක්ෂාකාරයෙක්
එහි අධිමුක්ත බවෙක් වේ ද, මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. අයං වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන වුච්චති
‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භව කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනාස්කන්ධ ය, සංඥාස්කන්ධ ය,
සංස්කාරස්කන්ධ ය, විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(26) 1/2 කුසල විපාක සොමනස්ස සහගත සන්තීරණ චිත්තය 410
410. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති සොමනස්සසහගතා
රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා
විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා,
වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ-
තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
410. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක කාමාවචර
කුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි,
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි, යළි යම්
යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ සොම්නස් සහගත වූ විපාකමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය
වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි:
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(27) 1/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සන්තීරණ චිත්තය 411
411. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා
රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා
විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා,
වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ-
තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
411. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි,
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි,
යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත වූ විපාකමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන්
විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය
වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය
වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු
ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(39) 1/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණසම්පයුත්ත අසංඛාර විපාක චිත්තය 412
412. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති සොමනස්සසහගතා
ඤාණසම්පයුත්තා රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පාසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතී’ති.
412. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක කාමාවචර
කුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි,
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි, යළි යම්
යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ සොම්නස් සහගත වූ ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ විපාකමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(40) 1/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණසම්පයුත්ත සසංඛාර විපාක චිත්තය 413
(41) 1/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත අසංඛාර විපාක චිත්තය 413
(42) 1/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත සසංඛාර විපාක චිත්තය 413
(43) 1/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණසම්පයුත්ත අසංඛාර විපාක චිත්තය 413
(44) 1/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණසම්පයුත්ත සසංඛාර විපාක චිත්තය 413
(45) 1/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණ විප්පයුත්ත අසංඛාර විපාක චිත්තය 413
(46) 1/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණ විප්පයුත්ත සසංඛාර විපාක චිත්තය 413
413. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති සොමනස්සසහගතා
ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- සොමනස්සසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා
-පෙ-
සොමනස්සසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා
ඤාණවිප්පයුත්තා
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
413. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් සෝමනස්සසහගත වූ ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ විපාකමනෝවිඥාන ධාතුව සඞ්ඛාර
සහිත ව උපදනේ වේ ද
…පෙ… සෝමනස්සසහගත වූ ඥානවිප්රයුක්ත වූ
…පෙ…
සෝමනස්සසහගත වූ ඥානවිප්රයුක්ත වූ (විපාකමනෝවිඥානධාතුව) සඞ්ඛාර සහිත ව උපේක්ෂාසහගත වූ ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ
…පෙ… උපේක්ෂාසහගත වූ (විපාකමනෝවිඥාන ධාතුව) සඞ්ඛාර සහිත ව
…පෙ…
උපේක්ෂාසහගත වූ ඥානවිප්රයුක්ත වූ
…පෙ… උපේක්ෂා සහගත වූ ඥානවිප්රයුක්ත වූ
(මනෝවිඥානධාතුව) සඞ්ඛාර සහිත ව රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම්
අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාර’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
මනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
-පෙ-එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප වූ මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා පසාදො: යා සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො, අයං වුච්චති
වෙදනාපච්චයා පසාදො.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාද කවරෙ යත්: යම් ශ්රද්ධාවක් හදහන අයුරෙක් අරමුණෙහි බැසගැනීමෙක්
අභිප්රසාදයෙක් වේ ද, මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාද’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා, අයං
වුච්චති පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ කවරෙ යත්: යම් අධිමෝක්ෂයෙක් අධිමොක්ෂාකාරයෙක් එහි
අධිමුක්ත බවෙක් වේ ද, මේ ‘ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන
වුච්චති: ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනා ස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි. එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’
යි.
(60) 1/2 විතක්ක, විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත පඨමජ්ඣාන
විපාක චිත්තය 414
414. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙ’ව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති
පඨවීකසිණං. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති
-පෙ- අවික්ඛෙපො හොති, ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව
රූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං
ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං,
නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා
අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන
වුච්චති: ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
414. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
රූපභවෝත්පත්තිය පිණිස මාර්ගය වඩා ද, කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… පඨවිකසිණ සඞ්ඛ්යාත වූ
ප්රථමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි
…පෙ… අවික්ෂේපය වේ. එ ම රූපාවචර
කුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… විපාක වූ පඨවිකසිණ
සඞ්ඛ්යාත ප්රථමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය
වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව
වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය
වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු
ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(61) 1/2 විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත දුතියජ්ඣාන විපාක
චිත්තය 415
(62) 1/2 පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත තතියජ්ඣාන විපාක චිත්තය 415
(63) 1/2 සුඛ, එකග්ගතා සහිත චතුත්ථජ්ඣාන විපාක චිත්තය 415
(64) 1/2 උපෙක්ඛා, එකග්ගතා සහිත පඤ්චමජ්ඣාන විපාක චිත්තය 415
415. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විතක්කවිචාරානං වූපසමා
-පෙ- දුතියං ඣානං
-පෙ- තතියං ඣානං
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං
-පෙ- පඨමං ඣානං
-පෙ- පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති
-පෙ- අවික්ඛෙපො හොති. ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව රූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා
උපචිතත්තා විපාකං සුඛස්ස ච පහානා
-පෙ- පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං.
තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා
ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා
ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති: ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයො හොතී’ති.
415. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
රූපභවෝත්පත්තිය පිණිස මාර්ගය වඩා ද, විතර්කවිචාරයන්ගෙන් සන්හිඳීමෙන්
…පෙ…
ද්විතීයධ්යානයට
…පෙ… තෘතීයධ්යානයට
…පෙ… චතුර්ත්ථධ්යානයට
…පෙ… ප්රථමධ්යානයට
…පෙ… පෘථිවිකෘත්ස්න සඞ්ඛ්යාත වූ පඤ්චමධ්යානයට
පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි
…පෙ… අවික්ෂේපය වේ. මේ ධර්මයෝ කුශලයෝ යි. එ ම
රූපාවචර කුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් සුඛයාගේ ද ප්රහාණයෙන්
…පෙ… විපාක වූ
පඨවිකසිණ සඞ්ඛ්යාත පඤ්චමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(74) 1/2 ආකාසානඤ්චායතන විපාක චිත්තය 416
(75) 1/2 විඤ්ඤාණඤ්චායතන විපාක චිත්තය 416
(76) 1/2 ආකිඤ්චඤ්ඤායතන විපාක චිත්තය 416
(77) 1/2 නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන විපාක චිත්තය 416
416. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති
-පෙ- සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම
නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.
තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති
-පෙ- අවික්ඛෙපො හොති. ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව අරූපාවචරස්ස
කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම
නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති.
තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා
ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා
ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයො හොතී’ති.
416. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අරූපභවෝත්පත්තිය පිණිස මාර්ගය වඩා ද
…පෙ… සර්වප්රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා
සුඛයාගේ ද ප්රහාණයෙන්
…පෙ… නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සංඥා සහගත වූ සිව් වැනි දැහැනට පැමිණ
වෙසේ ද එසමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි
…පෙ… අවික්ෂේපය වේ. මේ ධර්මයෝ කුශලයෝ යි. එ
අරූපාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් සර්වප්රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සුඛයාගේ ද ප්රහාණයෙන්
…පෙ… විපාක වූ නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සහගත වූ සිව් වැනි දැහැනට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතන
ප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භව ප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයෝ හොති’ යි.
(86) 1/2 සෝතාපත්ති ඵල (විපාක) චිත්තය 417
(87) 1/2 සකදාගාමි ඵල (විපාක) චිත්තය 417
(88) 1/2 අනාගාමි ඵල (විපාක) චිත්තය 417
(89) 1/2 අරහත්ත ඵල (විපාක) චිත්තය 417
417. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං -උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛාපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො
හොති
-පෙ- අවික්ඛෙපො හොති. ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙ’ව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස
කතත්තා භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති
දුක්ඛාපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං,
නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා
අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොති.
417. ආව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
දෘෂ්ටිගතයන්ගේ ප්රහාණය පිණිස ප්රථමභූමියට පැමිණීම පිණිස නෛර්ය්යාණික වූ අපචයගාමී වූ ලෝකෝත්තර ධ්යානය
වඩාද, කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… දුක් වූ ප්රතිපදා ඇති ලැසි වූ අභිඥා ඇති ප්රථමධ්යානයට
පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි
…පෙ… අවික්ෂේපය වේ. මේ ධර්මය කුශලයෝ යි. එ ම
ලෝකෝත්තරකුශලධ්යානය කළ බැවින් භාවිත බැවින් කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… විපාක වූ දුක් වූ
ප්රතිපදා ඇති ලැසි වූ අභිඥා ඇති ශුන්යත වූ ප්රථමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන්
විඥානය වෙයි, විඥාන ප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය
වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාද ප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය
වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ
ධර්මයන්ගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් චේතයිත බවෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාර’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ-
තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු. ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
-පෙ-එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන කවරෙ යත්: යම් සිතක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූප මනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා පසාදො: යා සද්ධා සද්දහනා ඔකප්පනා අභිප්පසාදො. අයං වුච්චති
වෙදනාපච්චයා පසාදො.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාද කවරෙ යත්: යම් හැදහීමෙක් හදහන අයුරෙක් බැසගැනීමෙක් වෙසෙසින්
පැහැදීමෙක් වේ ද, මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාද’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා. අයං
වුච්චති පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් (අරමුණෙහි) නිශ්චයයෙක්
නිශ්චයාකාරයෙක් එහි නිශ්චිත බවෙක් වේ ද, මේ ‘ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො, අයං
වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො
-පෙ- එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොතී’ති. එවමෙතෙසං ධම්මානං
සඞ්ගති හොති සමාගමො හොති, සමොධානං හොති පාතුභාවො හොති. තෙන වුච්චති ‘එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොතී’ති.
එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනාස්කන්ධ ය
…පෙ…
විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘අධිමොක්ඛප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… ‘එවමෙතෙසං
ධම්මානං සමුදයෝ හොති’ යනු: මෙසේ මේ ධර්මයන්ගේ සඞ්ගතිය වෙයි, සමාගමය වෙයි, සමෝධානය වෙයි, ප්රාදුර්භාවය වේ.
එයින් කියනු ලැබෙයි: ‘එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයෝ හොති’ යි.
කුසලවිපාකසඞ්ඛාරමුලකං නිට්ඨිතං.
කුශලවිපාකසඞ්ඛාරමූලකය නිමි.
II. අකුසලවිපාකසඞ්ඛාරමූලකය (සිත් 7)
(13) 1/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත චක්ඛු විඤ්ඤාණය 418
418. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ අකුසලස්ස
කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රූපාරම්මණං. තස්මිං
සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
418. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත විපාකචක්ෂූර්විඥානය උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥාන ප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි. නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භව
ප්රත්යයෙන් ජාතිය වේ, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතනලද බවක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාර’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ- තජ්ජා
චක්ඛුවිඤ්ඤාණධාතු. ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූපමනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන’ යි කියනු ලැබේ. එයින් කියනු ලැබෙයි. ...
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(14) 1/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සොත විඤ්ඤාණය 419
(15) 1/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත ඝාණවිඤ්ඤාණය 419
(16) 1/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත ජිව්හාවිඤ්ඤාණය 419
(17) 1/2 අකුසල විපාක දුක්ඛ සහගත කායවිඤ්ඤාණය 419
419. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ අකුලස්ස
කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සොතවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං සද්දාරම්මණං
-පෙ- ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ගන්ධාරම්මණං
-පෙ-
ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රසාරම්මණං
-පෙ- කායවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං
හොති දුක්ඛසහගතං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං,
නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
419. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් ශබ්දාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත වූ විපාකශ්රෝත්රවිඥානය උපදනේ වේ ද
…පෙ… ගන්ධාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත වූ ඝ්රාණවිඥානය උපදනේ වේ ද
…පෙ…
රසාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත වූ ජිහ්වාවිඥානය උපදනේ වේ ද
…පෙ… ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වූ
දුඃඛසහගත වූ කායවිඥානය උපදනේ වේ , එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භව ප්රත්යයෙන් ජාතිය වේ, මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො සඞ්ඛාරො:
-පෙ- අයං වුච්චති සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාරය කවරෙ යත්:
…පෙ… මේ ‘සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ-
තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
-පෙ-එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් සිතෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූපමනෝවිඥානධාතුයෙක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා, යං කායිකං අසාතං කායිකං දුක්ඛං කායසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං
වෙදයිතං කායසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව කවරෙ යත්: යම් කායිකඅසාතයෙක් කායිකදුඃඛයෙක් කායසම්ඵස්සජ වූ
අසාතදුඃඛවේදයිතයෙක් කායසම්ඵස්සජ වූ අසාතදුඃඛවේදනායෙක් වේ ද, මේ ‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා වෙදනං සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො
විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: වේදනාව තබා සංඥාස්කන්ධ ය සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ
යි. මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(18) 1/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සම්පටිච්ඡන විඤ්ඤාණය 420
420. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ අකුසලස්ස
කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති
‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
420. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වේවයි,
යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත වූ විපාකමනෝධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන්
විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය
වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය
වෙයි, භව ප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(19) 1/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සන්තිරණ විඤ්ඤාණය 421
421. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ අකුසලස්ස
කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති
‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
421. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි, යම් යම්
අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත වූ විපාමකමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය
වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භව
ප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
අකුසලවිපාකසඞ්ඛාරමුලකං නිට්ඨිතං.
අකුසලවිපාකසඞ්ඛාරමූලකය නිමි.
III. ක්රියාසංස්කාරමූලකය (සිත් 20)
(28) 1/1 උපෙක්ඛා සහගත පඤ්චද්වාරාවජ්ජන ක්රියා සිත 422
422. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ මනොධාතු
උප්පන්නා හොති කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා, යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
422. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි
…පෙ… ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත වූ නො
ම කුශල වූ අකුශල නො වූ නො ද කර්මවිපාක වූ ක්රියාමනෝධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය
වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමොක්සය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති සඞ්ඛාරො.
එහි සංස්කාරය කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද මේ ‘සංස්කාර’ යි කියනු
ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ-
තජ්ජාමනොධාතු, ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
-පෙ-එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූපමනෝවිඥානධාතුවක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං නෙවසාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං
වෙදයිතං චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා, අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව කවර යත්: චෛතසික වූ යම් නො ම සාත වූ අසාත නො වූ
චේතෝසම්ඵස්සයෙන් උපන් අදුක්ඛමසුඛවේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සයෙන් උපන් අදුක්ඛමසුඛවේදනාවක් වේ ද, මේ
‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා, අයං
වුච්චති වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් නිශ්චයෙක් නිශ්චයාකාරයෙක් ඒ
අරමුණෙහි නිශ්චිත බවෙක් වේ ද, මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යි කියනු ලැබේ
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. අයං වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො.
-පෙ- තෙන
වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනාස්කන්ධ ය සංඥාස්කන්ධ ය
සංස්කාරස්කන්ධ ය විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ…
එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(30) 1/1 සොමනස්ස සහගත හසිතුප්පාද ක්රියා සිත 423
423. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති කිරියා නෙව කුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා සොමනසස්සහගතා රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති
‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
423. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ සෝමනස්සසහගත වූ නො ම කුසල්
වූ අකුසල් නො වූ නො ද කර්මවිපාක වූ ක්රියාමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය
වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(29) 1/1 උපෙක්ඛා සහගත මනොද්වාරාවජ්ජන ක්රියා සිත 424
424. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති කිරියා නෙවකුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
-පෙ- තෙන
වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
424. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි. යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත වූ නො ම කුශල
වූ අකුශල නො වූ නො ද කර්මවිපාක වූ ක්රියාමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය
වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(47) 1/1 සෝමනස්ස සහගත ඤාණ සම්පයුත්ත අසංඛාර ක්රියා සිත 425
425. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති කිරියා නෙවකුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා සොමනසස්සහගතා ඤාණසම්පයුත්තා
රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා
විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා,
වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
425. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ නො ම කුසල් වූ අකුසල් නො වූ
නො ද කර්මවිපාක වූ සොම්නස් සහගියා වූ ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ ක්රියාමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයෝ හොති’ යි.
(48) 1/1 සෝමනස්ස සහගත ඤාණ සම්පයුත්ත සසංඛාර ක්රියා සිත 426
(49) 1/1 සෝමනස්ස සහගත ඤාණ විප්පයුත්ත අසංඛාර ක්රියා සිත 426
(50) 1/1 සෝමනස්ස සහගත ඤාණ විප්පයුත්ත සසංඛාර ක්රියා සිත 426
(51) 1/1 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණ සම්පයුත්ත අසංඛාර ක්රියා සිත 426
(52) 1/1 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණ සම්පයුත්ත සසංඛාර ක්රියා සිත 426
(53) 1/1 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණ සම්පයුත්ත අසංඛාර ක්රියා සිත 426
(54) 1/1 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණ සම්පයුත්ත සසංඛාර ක්රියා සිත 426
426. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති කිරියා නෙවකුසලා නාකුසලා න ච කම්මවිපාකා සොමනස්සසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා
සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- සොමනස්සසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා
-පෙ- සොමනස්සසහගතා
ඤාණවිප්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා
-පෙ-
උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා
-පෙ-
ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං,
නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා
අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති
‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
426. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක නො ම
කුසල් වූ අකුසල් නො වූ නො ද කර්මවිපාක වූ සොම්නස් සහගිය ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ ක්රියාමනෝවිඥානධාතුව සඞ්ඛාර
සහිත ව උපදනේ වේ ද
…පෙ… සොම්නස් සහගිය ඥානවිප්රයුක්ත වූ
…පෙ…
සොම්නස් සහගිය ඥානවිප්රයුක්ත වූ (ක්රියාමනෝවිඥානධාතුව) සඞ්ඛාර සහිත ව
…පෙ…
උපේක්ෂාසහගත ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ
…පෙ… උපේක්ෂාසහගත ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ
(ක්රියාමනෝවිඥානධාතුව) සඞ්ඛාර සහිත ව
…පෙ… උපේක්ෂා සහගත ඥානවිප්රයුක්ත වූ ..
රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත
ඥානවිප්රයුක්ත වූ (ක්රියාමනෝවිඥානධාතුව) සඞ්ඛාර සහිත ව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය
වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ
…පෙ…
එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(65) 1/1 විතක්ක, විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත පඨමජ්ඣාන
ක්රියා චිත්තය 427
427. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ රූපාවචරං
ඣානං භාවෙති කිරියං නෙවකුසලං නාකුසලං න ච කම්මවිපාකං දිට්ඨධම්ම සුඛවිහාරං, විවිච්චෙව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
427. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක නො ම
කුසල් වූ අකුසල් නො වූ නො ද කර්මවිපාක වූ ඉහාත්මයෙහි සුඛවිහරණ ඇති රූපාවචර ක්රියාධ්යානය වඩා ද,
කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… පඨවිකසිණ ප්රථමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයෝ හොති’ යි.
(66) 1/1 විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත දුතියජ්ඣාන ක්රියා
චිත්තය 428
(67) 1/1 පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත තතියජ්ඣාන ක්රියා චිත්තය 428
(68) 1/1 සුඛ, එකග්ගතා සහිත චතුත්ථජ්ඣාන ක්රියා චිත්තය 428
(69) 1/1 උපෙක්ඛා, එකග්ගතා සහිත පඤ්චමජ්ඣාන ක්රියා චිත්තය 428
428. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ රූපාවචරං
ඣානං භාවෙති කිරියං නෙවකුසලං නාකුසලං න ච කම්මවිපාකං දිට්ඨිධම්ම සුඛවිහාරං, විතක්කවිචාරානං වූපසමා
-පෙ- දුතියං ඣානං
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං
-පෙ- පඨමං ඣානං
-පෙ- පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
428. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක නො ම
කුසල් වූ අකුසල් නො වූ නො ද කර්මවිපාක වූ ඉහාත්මයෙහි සුඛවිහරණ ඇති රූපාවචර ක්රියාධ්යානය වඩා ද,
විතර්කවිචාරයන්ගේ සන්හිඳීමෙන්
…පෙ… ද්විතීය ධ්යානයට
…පෙ…
චතුර්ත්ථධ්යානයට
…පෙ… ප්රථමධ්යානයට
…පෙ… පඨවිකසිණපඤ්චමධ්යානයට
පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන්
ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන්
ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය
වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(78) 1/1 ආකාසානඤ්චායතන ක්රියා චිත්තය 429
(79) 1/1 විඤ්ඤාණඤ්චායතන ක්රියා චිත්තය 429
(80) 1/1 ආකිඤ්චඤ්ඤායතන ක්රියා චිත්තය 429
(81) 1/1 නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන ක්රියා චිත්තය 429
1 වාරය (පච්චයා)
429. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ අරූපාවචරං
ඣානං භාවෙති කිරියං නෙව කුසලං නාකුසලං න ච කම්මවිපාකං දිට්ඨිධම්ම සුඛවිහාරං, සබ්බසො අකිඤ්චඤ්ඤායතනං
සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස ච පහානා
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං
උපසම්පජ්ජ විහරති. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,1
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
429. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක නො ම
කුසල් වූ අකුසල් නො වූ නො ද කර්මවිපාක වූ ඉහාත්මයෙහි සුඛවිහරණ ඇති අරූපාවචර ක්රියාධ්යානය වඩා ද,
සර්වප්රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා සුඛයාගේ ද ප්රහාණයෙන්
…පෙ… නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන
සංඥා සහගත වූ චතුර්ත්ථධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන්
නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන්
භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු
ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
2 වාරය (හේතු)
430. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරහෙතුකං. විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණහෙතුකං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමහෙතුකං, ඡට්ඨායතනපච්චයා
ඵස්සො ඡට්ඨායතනහෙතුකො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සහෙතුකා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,1
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
430. එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ
විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානහේතුක වූ නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් නාමහේතුක වූ ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනහේතුක වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ස්පර්ශහේතුක වූ වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
3 වාරය (සම්පයුත්තචතුක්කං)
431. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
සඞ්ඛාරසම්පයුත්තං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං විඤ්ඤාණසම්පයුත්තං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං නාමසම්පයුත්තං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො ඡට්ඨායතනසම්පයුත්තො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා ඵස්සසම්පයුත්තා, වෙදනාපච්චයා පසාදො,
පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,1 අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ-
තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
431. එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් සංස්කාරහේතුක වූ
විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් විඥානසම්ප්රයුක්ත වූ නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් නාමසම්ප්රයුක්ත වූ
ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනසම්ප්රයුක්ත වූ ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන්
ස්පර්ශසම්ප්රයුක්ත වූ වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය
වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
4 වාරය (අඤ්ඤමඤ්ඤචතුක්කං)
432. තස්මිං සමයෙ සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං
විඤ්ඤාණපච්චයා’පි සඞ්ඛාරො, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං නාමපච්චයා’පි විඤ්ඤාණං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං
ඡට්ඨායතනපච්චයා’පි නාමං, ඡට්ඨායතනපච්චයා, ඵස්සො ඵස්සපපච්චයා’පි ඡට්ඨායතනං, ඵස්සපච්චයා වෙදනා
වෙදනාපච්චයා’පි ඵස්සො, වෙදනාපච්චයා පසාදො පසාදපච්චයා’පි වෙදනා, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,1
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
432. එසමයෙහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් ද සංස්කාරය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ද විඥානය වෙයි.
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ද නාමය වෙයි. ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි. ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි.
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
කිරියාසඞ්ඛාරමුලකං නිට්ඨිතං
ක්රියාසංස්කාරමූලකය නිමි.
අව්යාකතනිද්දෙසො.
අව්යාකෘතනිර්දේශ යි.
04 අවිජ්ජාමුලකකුසල නීද්දේශය (සිත් 21)
(31) 2/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණසම්පයුත්ත අසංඛාර චිත්තය 433
1 වාරය (පච්චයා)
433. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං
කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනස්සසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං රූපාරම්මණං වා
-පෙ-
ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,1 අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
433. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපාලම්බන
වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් ඇරැබැ සොම්නස් සහගත වූ
ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ කාමාවචරකුශලචිත්තය උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං. අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයො හොතී’ති.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
2 වාරය (පච්චයා)
තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං.
නාමපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො,
භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති
එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
3 වාරය (පච්චයා)
තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා
නාමරූපං. නාමරූපපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො,
පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ-
තෙන වුච්චති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
4 වාරය (පච්චයා)
තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා
නාමරූපං. නාමරූපපච්චයා සළායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො,
පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ-
තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමරූපය වෙයි, නාමරූපප්රත්යයෙන් ෂඩායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(32) 2/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණසම්පයුත්ත සසංඛාර චිත්තය 434
(33) 2/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත අසංඛාර චිත්තය 434
(34) 2/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත සසංඛාර චිත්තය 434
(35) 2/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණසම්පයුත්ත අසංඛාර චිත්තය 434
(36) 2/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණසම්පයුත්ත සසංඛාර චිත්තය 434
(37) 2/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත අසංඛාර චිත්තය 434
(38) 2/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත සසංඛාර චිත්තය 434
434. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ කාමාවචරං
කුසලං චිත්තං උප්පන්නං හොති සොමනසස්සහගතං ඤාණසම්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ-
සොමනස්සසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං
-පෙ- සොමනස්සසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණසම්පයුත්තං
සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතං ඤාණවිප්පයුත්තං
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතං
ඤාණවිප්පයුත්තං සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ.
තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා
ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
434. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක සොම්නස් සහගත
වූ ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ කාමාවචරකුශලචිත්තය සංස්කාර සහිත ව උපදනේ වේ ද
…පෙ… සොම්නස් සහගත
වූ ඥානවිප්රයුක්ත වූ
…පෙ… සොම්නස් සහගත වූ ඥානවිප්රතයුක්ත වූ (කාමාවචරකුශලචිත්තය)
සංස්කාර සහිත ව
…පෙ… උපේක්ෂාසහගත වූ ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ
…පෙ…
උපේක්ෂාසහගත වූ ඥානසම්ප්රයුක්ත වූ (කාමාවචරකුශලචිත්තය) සංස්කාර සහිත ව
…පෙ…
උපේක්ෂාසහගත වූ ඥානවිප්රයුක්ත වූ
…පෙ… රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ…
ධර්මාලම්බන වේවයි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත ඥානවිප්රයුක්ත කාමාවචරකුශලචිත්තය සංස්කාර සහිත ව
උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(55) 2/2 විතක්ක, විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා, සහිත පඨමජ්ඣාන
කුසල චිත්තය 435
435. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා
මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං. තස්මිං
සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
435. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපභවෝත්පත්තිය
පිණිස මාර්ගය වඩා ද, කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… පඨවිකසිණ ප්රථමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද,
එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය
වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව
වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය
වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(56) 2/2 විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත දුතියජ්ඣාන කුසල
චිත්තය 436
(57) 2/2 පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත තතියජ්ඣාන කුසල චිත්තය 436
(58) 2/2 සුඛ, එකග්ගතා සහිත චතුත්ථජ්ඣාන කුසල චිත්තය 436
(59) 2/2 උපෙක්ඛා, එකග්ගතා සහිත පඤ්චමජ්ඣාන කුසල චිත්තය 436
436. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ රූපූපපත්තියා
මග්ගං භාවෙති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා
-පෙ- දුතියං ඣානං
-පෙ- තතියං ඣානං
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං
-පෙ- පඨමං ඣානං
-පෙ- පඤ්චමං ඣානං
උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
436. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක රූපභවෝත්පත්තිය
පිණිස මාර්ගය වඩා ද, විතර්ක විචාරයන් සන්හිඳීමෙන්
…පෙ… ද්විතීයධ්යානයට
…පෙ… තෘතීයධ්යානයට
…පෙ… චතුර්ත්ථධ්යානයට
…පෙ…
ප්රථමධ්යානයට පඨවිකසිණ පඤ්චමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයෝ හොති’ යි.
(70) 2/2 ආකාසානඤ්චායතන කුසල චිත්තය 437
(71) 2/2 විඤ්ඤාණඤ්චායතන කුසල චිත්තය 437
(72) 2/2 ආකිඤ්චඤ්ඤායතන කුසල චිත්තය 437
(73) 2/2 නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන කුසල චිත්තය 437
437. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ
අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති. සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං
සුඛස්ස ච පහානා
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. තස්මිං සමයෙ අවිජ්ජාපච්චයා
සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා
ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා
ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයො හොතී’ති.
437. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අරූපභවෝත්පත්තිය පිණිස මාර්ගය වඩා ද, සර්වප්රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසංඥා සහගත
වූ සුඛයාගේ ද ප්රහාණයෙන්
…පෙ… චතුර්ත්ථධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි
අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(82) 2/2 සොතාපත්ති මග්ග චිත්තය 438
(83) 2/2 සකදාගාමි මග්ග චිත්තය 438
(84) 2/2 අනාගාමි මග්ග චිත්තය 438
(85) 2/2 අරහත්ත මග්ග චිත්තය 438
438. කතමෙ ධම්මා කුසලා: යස්මිං සමයෙ ලොකුත්තරං
ඣානං භාවෙති නිය්යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙ ව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛාපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං, තස්මිං සමයෙ
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං. එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොති.
438. කුශලධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක දෘෂ්ටිගතයන්ගේ
ප්රහාණය පිණිස ප්රථමභූමියට පැමිණීම පිණිස නෛර්ය්යාණික වූ අපචයගාමී වූ ලෝකෝත්තරධ්යානය වඩා ද, කාමයන්ගෙන්
වෙන් ව ම
…පෙ… දුක් වූ ප්රතිපදා ඇති ලැසි වූ අභිඥා ඇති ප්රථමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද,
එසමයෙහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය
වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව
වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය
වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ ධර්මයන්ගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං අයං වුච්චති
අවිජ්ජාපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ- එවමෙතෙසං ධම්මානං සඞ්ගති හොති, සමාගමො හොති, සමොධානං
හොති, පාතුභාවො හොති. තෙන වුච්චති ‘එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොතී’ති.
එහි අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් චේතයිත බවෙක් වේ ද, මේ
‘අවිද්යාප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… මෙසේ මේ ධර්මයන්ගේ සඞ්ගතිය වෙයි,
සමාගමය වෙයි, සමෝධානය වෙයි, පහළවීම වේ. එහෙයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයෝ හොති’ යි.
05 කුසලවිපාකමූලකං නීද්දේශය (සිත් 29)
(20) 2/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත චක්ඛු විඤ්ඤාණය 439
439. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං
රූපාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං,
නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
439. එහි අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත විපාක චක්ෂුර්විඥානය උපදනේ වේ ද,
එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ සියලු
දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං අයං වුච්චති
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතී’ති.
එහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් චේතයිත බවෙක් වේ ද, මේ
‘කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එහෙයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(21) 2/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සොත විඤ්ඤාණය 440
(22) 2/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත ඝාණ විඤ්ඤාණය 440
(23) 2/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත ජිව්හා විඤ්ඤාණය 440
(24) 2/2 කුසල විපාක සුඛ සහගත කාය විඤ්ඤාණය 440
440. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සොතවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං
සද්දාරම්මණං
-පෙ- ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ගන්ධාරම්මණං
-පෙ- ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රසාරම්මණං
-පෙ-
කායවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති සුඛසහගතං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං, තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං. නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන
වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
440. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් ශබ්දාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත විපාක ශ්රෝත්රවිඥානය උපදනේ වේ ද,
…පෙ… ගන්ධාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත ඝ්රාණවිඥානය උපදනේ වේ ද,
…පෙ…
රසාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත ජිහ්වාවිඥානය උපදනේ වේ ද
…පෙ… ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වූ සුඛසහගත
කායවිඥාන උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි,
විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන්
ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(25) 2/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සම්පටිච්ඡන චිත්තය 441
441. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා
රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා
ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයො හොතී’ති.
441. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන
වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත විපාකමනෝධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන්
සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය
වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය
වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(26) 2/2 කුසල විපාක සොමනස්ස සහගත සන්තීරණ චිත්තය 442
442. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති සොමනස්සසහගතා
රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා
සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා
ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා
ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
442. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි
යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ සොම්නස් සහගිය මනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය
වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(27) 2/2 කුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සන්තීරණ චිත්තය 443
443. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා
රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා
සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා
ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා
ජරාමරණං. ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති’.
443. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි
යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂාසහගත විපාකමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන්
සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය
වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය
වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… මෙසේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං අයං වුච්චති
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතී’ති.
එහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් චේතයිත බවෙක් වේ ද, මේ
‘කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(39 ??) 2/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණසම්පයුත්ත අසංඛාර විපාක චිත්තය 444
444. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති සොමනස්සසහගතා
ඤාණසම්පයුත්තා රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
444. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි
යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ සොම්නස් සහගත ඥානසම්ප්රයුක්ත විපාකමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි
කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(40 ??) 2/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණසම්පයුත්ත සසංඛාර විපාක චිත්තය 445
(41 ??) 2/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත අසංඛාර විපාක චිත්තය
445
(42 ??) 2/2 සොමනස්ස සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත සසංඛාර විපාක චිත්තය
445
(43 ??) 2/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණසම්පයුත්ත අසංඛාර විපාක චිත්තය 445
(44 ??) 2/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණසම්පයුත්ත සසංඛාර විපාක චිත්තය 445
(45 ??) 2/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත අසංඛාර විපාක චිත්තය
445
(46 ??) 2/2 උපෙක්ඛා සහගත ඤාණවිප්පයුත්ත සසංඛාර විපාක චිත්තය
445
445. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
කාමාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති සොමනස්සසහගතා
ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- සොමනස්සසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා
-පෙ-
සොමනස්සසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණසම්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා
ඤාණවිප්පයුත්තා
-පෙ- උපෙක්ඛාසහගතා ඤාණවිප්පයුත්තා සසඞ්ඛාරෙන රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ. තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතී’ති.
445. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
කාමාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් සොම්නස් සහගත ඥානසම්ප්රයුක්ත විපාකමනෝවිඥාන ධාතුව සංස්කාර සහිත
ව උපදනේ වේ ද
…පෙ… සොම්නස් සහගත ඥානවිප්රයුක්ත ... සොම්නස් සහගත ඥානවිප්රයුක්ත
(විපාකමනෝවිඥානධාතුව) සංස්කාර සහිත ව
…පෙ… උපේක්ෂා සහගත ඥානසම්ප්රයුක්ත
…පෙ… උපේක්ෂා සහගත ඥානසම්ප්රයුක්ත (විපාකමනෝවිඥානධාතුව) සංස්කාර සහිත ව
…පෙ…
උපේක්ෂාසහගත ඥානවිප්රයුක්ත
…පෙ… රූපාලම්බන වේවයි
…පෙ… ධර්මාලම්බන
වේවයි යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ උපේක්ෂා සහගත ඥානවිප්රයුක්ත මනෝවිඥානධාතුව සංස්කාර සහිත ව උපදනේ වේ ද,
එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(60) 2/2 විතක්ක, විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත පඨමජ්ඣාන
විපාක චිත්තය 446
446. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති විවිච්චෙව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවී
කසිණං. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති
-පෙ- අවික්ඛෙපො හොති, ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙ’ව
රූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං
ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං. තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
446. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
රූපභවෝත්පත්තිය පිණිස මාර්ගය වඩා ද කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… පඨවිකසිණප්රථමධ්යානයට
පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි
…පෙ… අවික්ෂේපය වේ. මේ ධර්මයෝ කුශලයෝ යි. එම
රූපාවචර කුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… විපාක වූ
පඨවිකසිණප්රථමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන්
විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය
වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය
වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(61) 2/2 විචාර, පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත දුතියජ්ඣාන විපාක
චිත්තය 447
(62) 2/2 පීති, සුඛ, එකග්ගතා සහිත තතියජ්ඣාන විපාක චිත්තය 447
(63) 2/2 සුඛ, එකග්ගතා සහිත චතුත්ථජ්ඣාන විපාක චිත්තය 447
(64) 2/2 උපෙක්ඛා, එකග්ගතා සහිත පඤ්චමජ්ඣාන විපාක චිත්තය 447
447. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
රූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති. විතක්කවිචාරානං වූපසමා
-පෙ- දුතියං ඣානං
-පෙ- තතියං ඣානං
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං
-පෙ- පඨමං ඣානං
-පෙ- පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං, තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති
-පෙ- අවික්ඛෙපො හොති. ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙව රූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස කතත්තා
උපචිතත්තා විපාකං සුඛස්ස ච පහානා
-පෙ- පඤ්චමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති පඨවීකසිණං.
තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා
ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො,
අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
447. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
රූපභවෝත්පත්තිය පිණිස මාර්ගය වඩා ද, විතර්කවිචාරයන්ගේ සන්හිඳීමෙන්
…පෙ…
ද්විතීයධ්යානයට
…පෙ… තෘතීයධ්යානයට
…පෙ… චතුර්ත්ථධ්යානයට
…පෙ… ප්රථමධ්යානයට පඨවිකසිණ පඤ්චමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි
…පෙ… අවික්ෂේපය වේ. මේ ධර්මයෝ කුශලයෝ යි. එ ම රූපාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ
බැවින් සුඛයාගේ ද ප්රහාණයෙන්
…පෙ… විපාක වූ පඨවිකසිණපඤ්චමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද,
එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි, ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි,
භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(74) 2/2 ආකාසානඤ්චායතන විපාක චිත්තය 448
(75) 2/2 විඤ්ඤාණඤ්චායතන විපාක චිත්තය 448
(76) 2/2 ආකිඤ්චඤ්ඤායතන විපාක චිත්තය 448
(77) 2/2 නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන විපාක චිත්තය 448
448. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
අරූපූපපත්තියා මග්ගං භාවෙති, සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං
සුඛස්ස ච පහානා
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති
-පෙ- අවික්ඛෙපො හොති, ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙ’ව අරූපාවචරස්ස කුසලස්ස කම්මස්ස
කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සබ්බසො ආකිඤ්චඤ්ඤායතනං සමතික්කම්ම නෙවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනසඤ්ඤාසහගතං සුඛස්ස
ච පහානා
-පෙ- චතුත්ථං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති. තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො, පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති,
ජාතිපච්චයා ජරාමරණං,
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො
හොතී’ති.
448. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අරූපභවෝත්පත්තිය පිණිස මාර්ගය වඩා ද, සර්වප්රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සංඥා සහගත
වූ සුඛයාගේ ද ප්රහාණයෙන්
…පෙ… චතුර්ත්ථධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි
…පෙ… අවික්ෂේපය වේ. මේ ධර්මයෝ කුශලයෝ යි. එ ම අරූපාවචරකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ
බැවින් සර්වප්රකාරයෙන් ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය ඉක්මවා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතන සංඥා සහගත වූ සුඛයාගේ ද ප්රහාණයෙන්
…පෙ… විපාක චතුර්ත්ථධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය
වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයෝ හොති’ යි.
(86) 2/2 සෝතාපත්ති ඵල (??) (විපාක) චිත්තය 449
(87) 2/2 සකදාගාමි ඵල (??) (විපාක) චිත්තය 449
(88) 2/2 අනාගාමි ඵල (??) (විපාක) චිත්තය 449
(89) 2/2 අරහත්ත ඵල (??) (විපාක) චිත්තය 449
449. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ
ලොකුත්තරං ඣානං භාවෙති නිය්යානිකං අපචයගාමිං දිට්ඨිගතානං පහානාය පඨමාය භූමියා පත්තියා විවිච්චෙව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛාපටිපදං දන්ධාභිඤ්ඤං. තස්මිං සමයෙ ඵස්සො හොති
-පෙ- අවික්ඛෙපො හොති. ඉමෙ ධම්මා කුසලා. තස්සෙ’ව ලොකුත්තරස්ස කුසලස්ස ඣානස්ස කතත්තා
භාවිතත්තා විපාකං විවිච්චෙව කාමෙහි
-පෙ- පඨමං ඣානං උපසම්පජ්ජ විහරති දුක්ඛාපටිපදං
දන්ධාභිඤ්ඤං සුඤ්ඤතං. තස්මිං සමයෙ කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා
නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා පසාදො,
පසාදපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතෙසං ධම්මානං
සමුදයො හොති.
449. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
දෘෂ්ටිගතයන්ගේ ප්රහාණය පිණිස ප්රථමභූමියට පැමිණීම පිණිස නෛර්ය්යාණික වූ අපචයගාමී වූ ලෝකෝත්තරධ්යානය වඩා
ද, කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… දුක් වූ ප්රතිපදා ඇති ලැසි වූ අභිඥා ඇති ප්රථමධ්යානයට
පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි ස්පර්ශය වෙයි
…පෙ… අවික්ෂේපය වේ. මේ ධර්මයෝ කුශලයෝ යි. එ ම
ලෝකෝත්තරකුශලධ්යානය කළ බැවින් භාවිත බැවින් කාමයන්ගෙන් වෙන් ව ම
…පෙ… දුක් වූ ප්රතිපදා
ඇති ලැසි වූ අභිඥා ඇති ශුන්යත වූ විපාක ප්රථමධ්යානයට පැමිණ වෙසේ ද, එසමයෙහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය
වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් ප්රසාදය වෙයි,
ප්රසාදප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි, අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි,
ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ ධර්මයන්ගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
කුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ- ‘එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොතී’ති. එවමෙතෙසං ධම්මානං
සඞ්ගති හොති, සමාගමො හොති, සමොධානං හොති, පාතුභාවො හොති. තෙන වුච්චති ‘එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයො හොතී’ති.
එහි කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් චේතයිත බවෙක් වේ ද, මේ
‘කුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… ‘එවමෙතෙසං ධම්මානං සමුදයෝ හොති’ යනු:
මෙසේ මේ ධර්මයන්ගේ සඞ්ගතිය වෙයි, සමාගමය වෙයි, සමෝධානය වෙයි, පහළවීම වේ. එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතෙසං
ධම්මානං සමුදයෝ හොති’ යි.
කුසලවිපාකමූලකං නිට්ඨිතං.
කුශලවිපාකමූලකය නිමි.
කුසලමූලක විපාකනිර්දේශ යි.
06 අකුසලවිපාකමූලකං නීද්දේශය (සිත් 07)
(13) 2/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත චක්ඛුවිඤ්ඤාණය 450
450. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ අකුසලස්ස
කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං චක්ඛුවිඤ්ඤාණා උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රූපාරම්මණං. තස්මිං
සමයෙ අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං,
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
450. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගතවිපාකචක්ෂුර්විඥානය උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි
අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි,
නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි,
වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු
දුඃඛරාශිහුගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං. අයං වුච්චති
අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයො හොතී’ති.
එහි අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස
කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(14) 2/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සොත විඤ්ඤාණය 451
(15) 2/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත ඝාණවිඤ්ඤාණය 451
(16) 2/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත ජිව්හාවිඤ්ඤාණය 451
(17) 2/2 අකුසල විපාක දුක්ඛ සහගත කායවිඤ්ඤාණය 451
451. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ අකුලස්ස
කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකං සොතවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං සද්දාරම්මණං
-පෙ- ඝානවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං ගන්ධාරම්මණං
-පෙ-
ජිව්හාවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං හොති උපෙක්ඛාසහගතං රසාරම්මණං
-පෙ- කායවිඤ්ඤාණං උප්පන්නං
හොති දුක්ඛසහගතං ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං. තස්මිං සමයෙ අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං,
විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා
භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං, එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
451. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් විපාක වූ ශබ්දාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත ශ්රෝත්රවිඥානය උපදනේ වේ ද,
…පෙ… ගන්ධාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත ඝ්රාණවිඥානය උපදනේ වේ ද,
…පෙ…
රසාලම්බන වූ උපේක්ෂාසහගත ජිහ්වාවිඥානය උපදනේ වේ ද,
…පෙ… ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වූ
දුඃඛසහගත කායවිඥානය උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි, සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය
වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි, ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි,
ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන්
ජරාමරණ වේ.
තත්ථ කතමො අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තා අයං වුච්චති
අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො
-පෙ- තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං කායිකං අසාතං කායිකං
දුක්ඛං කායසම්ඵස්සජං අසාතං දුක්ඛං වෙදයිතං කායසම්ඵස්සජා අසාතා දුක්ඛා වෙදනා. අයං වුච්චති
ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ. එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවරෙ යත්: යම් අසාතයෙක් කායික
දුඃඛයෙක් කායසම්ඵස්සයෙන් උපන් අසාත - දුඃඛවේදයිතයෙක් කායසම්ඵස්සයෙන් උපන් අසාත - දුඃඛවේදනාවක් වේ ද, මේ
‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා වෙදනං සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො
විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. අයං වුච්චති වෙදනාපච්චයා භවො
-පෙ- තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් භවය කවරෙ යත්: වේදනාව තබා සංඥාස්කන්ධ ය, සංස්කාරස්කන්ධ ය,
විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
…පෙ… ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(18) 2/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සම්පටිච්ඡන විඤ්ඤාණය 452
452. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ අකුසලස්ස
කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොධාතු උප්පන්නා හොති රූපාරම්මණං වා
-පෙ-
ඵොට්ඨබ්බාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො, සඞ්ඛාරපච්චයා
විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං, නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො, ඵස්සපච්චයා වෙදනා,
වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං
-පෙ-
තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
452. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි.
…පෙ… ස්ප්රෂ්ටව්යාලම්බන වේවයි,
යළි යම් යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ විපාකමනෝධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ.
…පෙ… එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යි.
(19) 2/2 අකුසල විපාක උපෙක්ඛා සහගත සන්තිරණ විඤ්ඤාණය 453
453. කතමෙ ධම්මා අව්යාකතා: යස්මිං සමයෙ අකුසලස්ස
කම්මස්ස කතත්තා උපචිතත්තා විපාකා මනොවිඤ්ඤාණධාතු උප්පන්නා හොති උපෙක්ඛාසහගතා රූපාරම්මණං වා
-පෙ- ධම්මාරම්මණං වා යං යං වා පනාරබ්භ, තස්මිං සමයෙ අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො,
සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං, විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං. නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං, ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො,
ඵස්සපච්චයා වෙදනා, වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො, අධිමොක්ඛපච්චයා භවො, භවපච්චයා ජාති, ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොති.
453. අව්යාකෘතධර්මයෝ කවරහ යත්: යම් කලෙක
අකුශලකර්මය කළ බැවින් රැස් කළ බැවින් රූපාලම්බන වේවයි.
…පෙ… ධර්මාලම්බන වේවයි යළි යම්
යම් අරමුණක් හෝ ඇරැබැ විපාකමනෝවිඥානධාතුව උපදනේ වේ ද, එසමයෙහි අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාරය වෙයි,
සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥානය වෙයි, විඥානප්රත්යයෙන් නාමය වෙයි, නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතනය වෙයි,
ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශය වෙයි, ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනාව වෙයි, වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂය වෙයි,
අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භවය වෙයි, භවප්රත්යයෙන් ජාතිය වෙයි, ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ වේ. මෙසේ මේ සියලු
දුඃඛස්කන්ධයාගේ සමුදය වේ.
තත්ථ කතමො අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො: යා චෙතනා සඤ්චෙතනා චෙතයිතත්තං, අයං වුච්චති
අකුසලමූලපච්චයා සඞ්ඛාරො.
එහි අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර කවරෙ යත්: යම් චේතනාවක් සඤ්චේතනාවක් සිතන ලද බවෙක් වේ ද, මේ
‘අකුශලමූලප්රත්යයෙන් සංස්කාර’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං සඞ්ඛාරපච්චයා විඤ්ඤාණං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ-
තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු. ඉදං වුච්චති සඞ්ඛාර පච්චයා විඤ්ඤාණං.
එහි සංස්කාරප්රත්යයෙන් විඥාන කවරෙ යත්: යම් සිතෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූපමනෝවිඥානධාතුවක් වේ ද, මේ ‘සංස්කාර ප්රත්යයෙන් විඥාන’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං: වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො. ඉදං
වුච්චති විඤ්ඤාණපච්චයා නාමං.
එහි විඥානප්රත්යයෙන් නාම කවරෙ යත්: වේදනාස්කන්ධ ය, සංඥාස්කන්ධ ය, සංස්කාරස්කන්ධ යි. මේ
‘විඥානප්රත්යයෙන් නාම’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං: යං චිත්තං මනො මානසං
-පෙ-
තජ්ජාමනොවිඤ්ඤාණධාතු. ඉදං වුච්චති නාමපච්චයා ඡට්ඨායතනං.
එහි නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන කවරෙ යත්: යම් චිත්තයෙක් මනසෙක් මානසයෙක්
…පෙ…
තදනුරූපමනෝවිඥානධාතුවක් වේ ද, මේ ‘නාමප්රත්යයෙන් ෂෂ්ඨායතන’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො: යො ඵස්සො ඵුසනා සම්ඵුසනා සම්ඵුසිතත්තං. අයං වුච්චති
ඡට්ඨායතනපච්චයා ඵස්සො.
එහි ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ කවරෙ යත්: යම් ස්පර්ශයෙක් ස්පර්ශාකාරයෙක් මොනොවට ස්පර්ශ
කරන අයුරෙක් ස්පර්ශ කළ බවෙක් වේ ද, මේ ‘ෂෂ්ඨායතනප්රත්යයෙන් ස්පර්ශ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා ඵස්සපච්චයා වෙදනා: යං චෙතසිකං නෙව සාතං නාසාතං චෙතොසම්ඵස්සජං අදුක්ඛමසුඛං
වෙදයිතං, චෙතොසම්ඵස්සජා අදුක්ඛමසුඛා වෙදනා. අයං වුච්චති ඵස්සපච්චයා වෙදනා.
එහි ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා කවරෙ යත්: යම් චෛතසික වූ නො ම මිහිරි වූ අමිහිරි නො වූ
චේතෝසම්ඵස්සයෙන් උපන් උපේක්ෂාවේදයිතයෙක් චේතෝසම්ඵස්සයෙන් උපන් උපේක්ෂාවේදනාවක් වේ ද, මේ
‘ස්පර්ශප්රත්යයෙන් වේදනා’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො: යො චිත්තස්ස අධිමොක්ඛො අධිමුච්චනා තදධිමුත්තතා. අයං
වුච්චති වෙදනාපච්චයා අධිමොක්ඛො.
එහි වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ කවරෙ යත්: චිත්තයාගේ යම් අධිමෝක්ෂයෙක් අධිමොක්ෂාකාරයෙක්
ආලම්බනයෙහි අධිමුක්ත බවෙක් වේ ද, මේ ‘වේදනාප්රත්යයෙන් අධිමෝක්ෂ’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමො අධිමොක්ඛපච්චයා භවො: ඨපෙත්වා අධිමොක්ඛං වෙදනාක්ඛන්ධො සඤ්ඤාක්ඛන්ධො
සඞ්ඛාරක්ඛන්ධො විඤ්ඤාණක්ඛන්ධො. අයං වුච්චති අධිමොක්ඛපච්චයා භවො.
එහි අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භව කවරෙ යත්: අධිමෝක්ෂය තබා වේදනාස්කන්ධ ය, සංඥාස්කන්ධ ය,
සංස්කාරස්කන්ධ ය, විඥානස්කන්ධ යි. මේ ‘අධිමෝක්ෂප්රත්යයෙන් භව’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමා භවපච්චයා ජාති: යා තෙසං ධම්මානං ජාති සඤ්ජාති නිබ්බත්ති අභිනිබ්බත්ති
පාතුභාවො. අයං වුච්චති භවපච්චයා ජාති.
එහි භවප්රත්යයෙන් ජාති කවරෙ යත්: ඒ (අරූපී) ධර්මයන්ගේ යම් නිපැද්මෙක් වෙසෙසින් නිපැද්මෙක්
හටගැන්මෙක් වෙසෙසින් හටගැන්මෙක් පහළවීමෙක් වේ ද, මේ ‘භවප්රත්යයෙන් ජාති’ යි කියනු ලැබේ.
තත්ථ කතමං ජාතිපච්චයා ජරාමරණං: අත්ථි ජරා, අත්ථි මරණං. තත්ථ කතමා ජරා: යා තෙසං ධම්මානං
ජරා ජීරණතා ආයුනො සංහානි. අයං වුච්චති ජරා. තත්ථ කතමං මරණං: යො තෙසං ධම්මානං ඛයො වයො භෙදො පරිභෙදො
අනිච්චතා අන්තරධානං. ඉදං වුච්චති මරණං. ඉති අයඤ්ච ජරා ඉදඤ්ච මරණං ඉදං වුච්චති ජාතිපච්චයා ජරාමරණං.
එහි ජාතිප්රත්යයෙන් ජරාමරණ කවරෙ යත්: ජරාවක් ඇත, මරණයෙක් ඇති. එහි ජරා කවර යත්: ඒ
අරූපීධර්මයන්ගේ යම් ජරාවක් දිරන බවෙක් ආයුෂයාගේ පිරිහීමෙක් වේ ද, මේ ‘ජරා’ යි කියනු ලැබේ. එහි මරණ කවරෙ
යත්: ඒ අරූපීධර්මයන්ගේ යම් ක්ෂයවීමෙක් ව්යයවීමෙක් බිඳීමෙක් හාත්පසින් බිඳීමෙක් අනිත්ය බවෙක් අතුරුදහන්
වීමෙක් වේ ද, මේ ‘මරණ’ යි කියනු ලැබේ. මෙසේ මේ ජරාව ද මේ මරණය දැ යි මේ ‘ජරාමරණ’ යි කියනු ලැබේ.
‘එවමෙතස්ස කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති එවමෙතස්ස කෙවලස්ස
දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සඞ්ගති හොති, සමාගමො හොති, සමොධානං හොති, පාතුභාවො හොති. තෙන වුච්චති ‘එවමෙතස්ස
කෙවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයො හොතී’ති.
‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස සමුදයෝ හොති’ යනු: මෙසේ මේ සියලු දුඃඛස්කන්ධයාගේ සඞ්ගතිය
වෙයි, සමාගමය වෙයි, සමවධානය වෙයි, ප්රාදුර්භාවය වේ. එයින් කියනු ලැබෙයි ‘එවමෙතස්ස කේවලස්ස දුක්ඛක්ඛන්ධස්ස
සමුදයෝ හොති’ යි.
අකුසලවිපාකමූලකං නිට්ඨිතං.
අකුශලවිපාකමූලකය නිමි.
අභිධම්මභාජනියං නිට්ඨිතං.
අභිධර්මභාජනිය නිමි.
පටිච්චසමුප්පාදවිභඞ්ගො නිට්ඨිතො ඡට්ඨො.
ප්රතීත්යසමුත්පාදවිභඞ්ගය නිමි.